'Zo gaat dat met journalisten in Rusland'

Wat de positie van journalisten in Rusland is, maakte een agent in Beslan mij vorig jaar duidelijk. Nadat de politieman ervan op de hoogte was dat hij een journalist tegenover zich had staan, maakte hij met zijn duim en wijsvinger een pistool en zette dat tegen zijn hoofd. Hij haalde de trekker over en zei: ,,Zo gaat dat met journalisten in Rusland."

Na de aanslag op Kasjin is de woede over de omgang van journalisten niet weggeëbd. Afgelopen donderdag en zondag waren in het centrum van Moskou demonstraties voor een betere bescherming van journalisten. Dit keer is Kasjin het middelpunt, maar er zijn tal van onbekende journalisten in Rusland die dagelijks niet normaal hun werk kunnen uitvoeren.
Vorig jaar bezocht ik de redactie van een lokale krant van een industriestadje. Het was een warm ontvangst. Met thee, koekjes en een lunch. In het stadje was de economische crisis volop zichtbaar. Fabrieken waren gesloten. Bij de sociale dienst stonden lange rijen werklozen te wachten om zich in te schrijven voor een uitkering. Maar de journalisten van de krant konden deze realiteit niet opschrijven. Die moesten ze verbloemen. Anders konden ze hun baan wel vergeten.
In Dagestan sprak ik een journalist die was vertrokken bij een krant. Hij schreef kritische artikelen over de politieke leiders van zijn deelrepubliek. Zijn hoofdredacteur verwijderde de kritische passages uit de stukken. Hij was bevriend met de hoogste baas van Dagestan. De journalist, hij had al meerdere bedreigingen ontvangen (niet van de hoofdredacteur), was het daar niet mee eens en stapte op.
Twee vrienden van hem, ook journalisten, hebben hun eigen maatregelen genomen. Ze passen zelfcensuur toe. Ze weten dat als ze in Dagestan de waarheid opschrijven, hun leven in gevaar is.

Journalisten molesteren is in de mode

Hij ligt vanaf zaterdag kunstmatig in coma in een Moskous ziekenhuis, Kommersant-journalist Oleg Kasjin (30). Hij was in de nacht van vrijdag op zaterdag bijna thuis toen twee mannen hem genadeloos aftuigden met een ijzeren staaf. Kasjin hield er een gebroken kaak, beenbreuken, een hersenschudding en gebroken vingers (bewust, zodat hij niet meer kan schrijven) aan over. Camerabeelden legden de aanslag vast.
De aanval heeft kwaad bloed gezet bij zijn collega's. Ze eisen opheldering over de daders, een eerlijk en onafhankelijk onderzoek. Ze weten hoe met hen wordt omgesprongen. De moord op journalist Vladislav Listjev vijftien jaar geleden. Niet opgelost. De moord op journaliste Anna Politkovskaja vier jaar geleden. Niet opgelost. De opdrachtgevers lopen vrij rond. Volgens het Comité voor de Bescherming van Journalisten zijn sinds 2000 achttien moordzaken in Rusland niet opgehelderd.
Om hun eis kracht bij te zetten posten sinds zaterdag journalisten bij het hoofdbureau van de politie in Moskou, aan Petrovkastraat 38. Afgelopen zondag ondertekenden ze een oproep op de stoep voor het bureau. De boodschap is gericht aan de Russische president Dmitri Medvedev om te zorgen voor een goed onderzoek.
Medvedev lijkt gehoor te geven aan de journalisten. Direct na de aanval op Kasjin schreef de president via zijn microblog Twitter: 'De openbare aanklager en het ministerie van Binnenlandse Zaken gaan toezien op de zaak naar de aanval op de journalist Kasjin. De criminelen moeten worden gestraft.'
Medvedevs bericht geeft Aleksej Venediktov, hoofdredacteur van het onafhankelijke radiostation Echo Moskvi, vertrouwen in een goede afloop. Hij geldt als een vooraanstande ondertekenaar van de oproep en verzamelde zich met zijn collega's zondag voor het hoofdbureau van de politie. 'Medvedev is de hoeder van de grondwet en daarin staat dat Rusland een vrije pers heeft. Extra voordeel is dat de president Kasjin persoonlijk kent. Hij behoort tot de Kremlinjournalisten. Onlangs zat Kasjin bij een ontmoeting tussen Medvedev en rockmuzikanten.'
De aanval op Kasjin (30) heeft te maken met zijn werk, vermoedt Michail Michailin, hoofdredacteur van Kommersant. 'Vandalisme en diefstal zijn uitgesloten, omdat Oleg dure spullen bij zich had', concludeert Michailin. 'De aanvallers hebben die niet gestolen. Dit was uitsluitend gekoppeld aan zijn professionele activiteiten.'
Kasjin schreef kritische artikelen over de overheid. Dat schoot in het verkeerde keelgat bij de jongerenorganisatie Molodaja Gvardija (Jonge Garde). Die reageerde in augustus op hun site met: 'Journalisten-verraders moeten worden gestraft.' De jongerenbeweging distantieerde zich van de aanval. Kasjin publiceerde verhalen over het Chimki-bos. De plek waar een snelweg van Moskou naar Sint-Petersburg moet komen. De economische belangen hierin zijn zo groot dat niets en niemand veilig lijkt. Vorige week donderdag werd Chimki-milieuactivist Konstantin Fetisov in elkaar geslagen. Chimki-milieuactivist en journalist Michail Beketov werd in 2008 mishandeld. Hij vertoont dezelfde verwondingen als Kasjin. Zijn vingers zijn geamputeerd. Journalisten mishandelen is blijkbaar populair, want begin deze week werd Anatoli Adamtsjoek op straat in elkaar geslagen. Ook hij schreef over een bos dat moet verdwijnen ten koste van een snelweg.
De politie heeft de zaak rond Beketov tot dusverre niet kunnen ophelderen. Dit bevestigt het beeld bij Sergej Parchomenko, journalist bij Echo Moskvi, en staand voor het politiebureau. In tegenstelling tot zijn baas heeft hij geen enkel vertrouwen in een goede afloop. 'Medvedev mag iets op Twitter hebben geschreven, maar twee minuten later is hij dat vergeten. De afgelopen jaren is niets gebeurd om dit soort zaken op te lossen.'

'Russen beschouwen bier niet als alcohol'

'Russen cultiveren alcohol drinken. Iedereen vindt het heel normaal dat je op feestdagen of verjaardagen dronken wordt. Je ziet dronken mensen in televisieseries of in films.
Ik ben twintig jaar werkzaam als arts, waarvan tien jaar als hoofdarts van deze kliniek. Alcoholisme zit in de Russische maatschappij. Een Rus drinkt gemiddeld 17 liter sterk per jaar. De laatste vijf jaar heb ik het aantal alcoholisten zien toenemen. Dat komt doordat steeds meer mensen bier drinken en Russen beschouwen alcohol niet als bier.
Ik heb allerlei patiënten gehad: generaals, politici. Per jaar behandel ik driehonderd tot driehonderdvijftig alcoholisten. Er komen hier volwassen vrouwen en mannen. Maar ook kinderen vanaf 14 jaar. Een op de tien alcoholisten durft naar een kliniek te gaan. Ze zijn bang als alcoholist bekend te staan, want dan kunnen ze hun baan verliezen.
De overheid heeft er belang bij dat de bevolking drinkt. Dat begon al bij Peter de Grote. De Russische staat verdiende aan de belasting op alcohol. Dat gebeurt nu nog. Daarbij pakt de overheid de wodkafabrieken niet aan. Die zijn in handen van oligarchen en ze hebben belangen in elkaar. Daarom doet de overheid ook niks tegen alcoholreclame op straat of op televisie.
Russen hebben een andere mentaliteit dan West-Europeanen. Daar denken ze aan hun toekomst: geld verdienen, carrière maken. In Rusland denken de mensen niet zo. Dat komt door zeventig jaar communisme. Je werkte en verdiende een beetje geld. Daar kocht je een fles wodka van. Er was geen mogelijkheid na te denken over de toekomst. In de jaren negentig kwam de val van de Sovjet-Unie. Rusland verkeerde in een shock. Je wist niet wat er de volgende dag zou gebeuren. Dus gingen de mensen drinken, want het maakte toch niet meer uit. Deze gedachten heersen nog altijd onder de mensen. Generaties denken zo. Dat heeft gevolgen. Ouders drinken en kinderen groeien op in zo'n omgeving. Ze raken op jonge leeftijd gewend aan sterke drank.
De anti-alcoholmaatregelen van president Dmitri Medvedev helpen niet. Een verbod op de verkoop van sterke drank in de supermarkt tussen 22.00 uur en 10.00 uur? Ach, dan vragen ze aan een taxichauffeur of die niet wat kan regelen. De minimumprijs op een fles wodka? Die is maar met anderhalf à twee keer verhoogd. Dat verschil is te klein om iets uit te maken.
Sovjetleider Michail Gorbatsjov probeerde het met een drooglegging, maar daardoor dronken meer mensen samogon (zelfgestookte drank, FA). Gorbatsjov pakte alleen af, maar gaf niks terug.
Het gaat om de geest. Waarom versloeg Rusland Duitsland tijdens de Tweede Wereldoorlog? Natuurlijk was ons leger groter dan dat van de Duisters. Maar behalve dat, vochten wij zij aan zij. Als broeders en zusters. Dat kwam door Stalin. Hij bleef in het Kremlin zitten en was bereid samen met ons te sterven. Dat creëerde een wij-gevoel.
Dat is bij Medvedevs strijd tegen alcoholisme niet het geval. Regels hebben geen zin. Het volk staat niet achter de president. Zolang de bevolking denkt dat hun leiders drinken, zullen de Russen dat ook doen. Medvedev moet zeggen: ik drink niet. Dan volgt het volk hem ook.
Alchohol is in alle opzichten slecht voor Rusland. Als je kijkt naar hoeveel mensen per jaar sterven (elk jaar overlijden een half miljoen Russen door ziekten, criminaliteit en ongelukken als gevolg van drankgebruik, FA), lijkt het wel oorlog en dat is het ook.'

Erken Oemanbajev (45), arts in een afkickkliniek voor alcohol- en drugsverslaafden in Chimki, een voorstad van Moskou.

Applaus voor Chodorkovski

In aanwezigheid van zijn ouders sprak Michail Chodorkovski, ooit de rijkste man van Rusland, voor het laatst tijdens zijn proces. ,,De dingen waar ik in geloof, zijn de moeite waard om in de gevangenis voor te sterven." Nadat hij dinsdag zijn slotpleidooi had beëindigd, applaudisseerden zijn aanhangers in de Moskouse rechtszaal.
Chodorkovski's woorden klonken gedurende het tweede proces dat tegen hem en zijn zakenpartner Platon Lebedev is aangespannen. Voor het eerste proces zit de oud-topman van olieconcern Joekos sinds 2003 in de gevangenis wegens belastingontduiking. Volgend jaar zou hij vrijkomen. Maar sinds anderhalf jaar hebben Chodorkovski en Lebedev een tweede rechtszaak tegen zich lopen. Zij zijn aangeklaagd voor het wegsluizen van 218 miljoen ton olie en voor het witwassen van geld. De openbare aanklagers eisen een celstraf van veertien jaar. Hierin hebben zij de eerste acht jaar van Chodorkovski in de gevangenis meegerekend. Als het aan het Openbaar Ministerie ligt, zit de voormalige olietycoon vanaf volgend jaar nog zes jaar achter de tralies en komt hij op zijn vroegst in 2017 vrij.
Chodorkovski en Lebedev konden dinsdag rekenen op steun. Toen ze de rechtszaal naderden, klonk een warm applaus op de gang van het smoezelige oude Sovjetgebouw. Om de rechtszaal binnen te komen was het voor de pers en de bezoekers dringen, duwen en trekken. Met moeite kreeg de bewaking uiteindelijk de deur dicht. De in het zwart geklede Chodorkovski zat in de rechtszaal naast Lebedev (53), die een grijs trainingsjack aan had. Beiden keken toe vanuit een glazen kooi. In de rechtszaal moedigden aanhangers Chodorkovski en Lebedev aan met gebalde vuisten.
Vanaf zijn plek liet Chodorkovski blijken niet te geloven in de eerlijkheid van zijn proces. ,,Er zijn mensen die ons willen houden in de gevangenis", zei hij. Volgens hem gaat het om een politieke rechtszaak en zit de huidige premier en oud-president Vladimir Poetin erachter. Chodorkovski had politieke aspiraties en gaf financiële steun aan oppositiepartijen. Met de huidige strafeis komt Chodorkovski vrij na de presidentsverkiezingen van 2012, waar Poetin aan kan deelnemen.
In zijn slotpleidooi sprak Chodorkovski over het belang van de rechtszaak. ,,Dit gaat niet over mij en Platon - althans, niet alleen over ons. Het gaat over hoop voor de vele burgers van Rusland. Over hoop dat de rechter in staat is om hun rechten te beschermen als bureaucratische ambtenaren het in hun hoofd halen om deze rechten te schenden."
Zijn advocaten menen dat de aanklacht berust op leugens. Steun kregen zij dit jaar van twee leden uit het Poetinkamp. German Gref was in juni getuige. De oud-minister van Economie onder Poetin en huidig bestuursvoorzitter van de staatsbank Sberbank maakte een cruciaal punt in de verdediging van Chodorkovski. ,,Als de verduistering van olie was ontdekt, had ik dat moeten weten." Een dag later getuigde de minister van Industrie en Handel en voormalig bestuurslid van het staatsolietransportbedrijf Viktor Christenko: ,,Het stelen op zo'n grote schaal, miljoenen ton olie, daar ben ik niet van op de hoogte."
De zaak Chodorkovski geldt als een test voor president Dmitri Medvedev. Hij hamert op het belang van onafhankelijke rechtspraak in zijn land. De advocaten van Chodorkovski hoopten na afloop op een persconferentie dat de president dat gaat aantonen. ,,Medvedev moet rechter Viktor Danilkin met rust laten, zodat hij zelf kan beslissen op basis van de wet", zei advocaat Vadim Kljoevgant. Danilkin doet op 15 december uitspraak.
Bij het verlaten van de rechtszaal stonden Chodorkovski's ouders hem op te wachten op de gang. In het trappenhuis scandeerden zijn aanhangers: ,,Vrijheid, vrijheid, vrijheid." Chodorkovski liep langs hen, ging omhoog de trap op, keek nog een keer om naar beneden en verdween uit het zicht.

Een belangrijke gebeurtenis

Mijn wijkkrant Chorosjovska (van de gelijknamige wijk) had het groot op de voorpagina staan en daarna volgden nog eens vijf pagina's. Ze gingen over 'de belangrijke gebeurtenis van oktober': de volkstelling van 14 tot en met 25 oktober. Aan het woord kwamen onder meer de baas van mijn wijk, die het belang van de volkstelling benadrukte, een volkstelster over de laatste keer in 2002 en praktische informatie: hoe ziet een telster/teller eruit, tussen welke tijden komen ze langs bij de mensen (09.00-21.00) en waar je terecht kunt, mocht je hen mislopen.
Geheel in spanning wachtte ik thuis op het moment dat op de deur zou worden geklopt (de bel is kapot) en ik deel zou gaan uitmaken van deze belangrijke gebeurtenis. Ik zou de teller met open armen ontvangen en volledig meewerken. Dat liep dus verkeerd. Aan de deuren een verdieping onder mij hingen woensdag witte briefjes met de mededeling dat de tellers langs waren geweest, maar niemand thuis hadden aangetroffen. Op het briefje stond een telefoonnummer voor het maken van een afspraak. Ik had zo'n briefje niet aan mijn deur hangen, maar de conclusie was snel getrokken. Ik was de tellers misgelopen.

Toen gebeld naar het telbureau. De mevrouw aan de andere kant van de lijn begon vrijwel meteen met het stellen van vragen. De volkstelling bleek ook telefonisch te kunnen, maar dan was de glans van deze belangrijke gebeurtenis er meteen voor mij af. Daarom naar de Raad van Veteranen, waar het telbureau zit, gelopen en daar zat de allervriendelijkste en praartgrage ('ik kan je alles over Rusland vertellen') 75-jarige Adelaida Anisimova in haar paars-zwarte vest en trui met dezelfde kleuren en drie ondertanden me op te wachten met haar vragenlijst. Ze herkende me direct van ons telefoongesprek.
In haar kantoor deed alles denken aan vroegere tijden. Op de gang hingen foto's van oorlogsveteranen en van verschillende veldslagen uit de Tweede Wereldoorlog. De muren waren behangen met een bruine kleur. Achter Anisimova hingen smoezelige gele gordijnen. Voor de ramen hingen planten en in vensterbank stond een logge tikmachine. Boven Anisimova hing een portret van president Medvedev en achter mij keek premier Poetin toe.
In gezelschap van deze heren vulde Anisimova voor mij het formulier in. De vragen stelden niet veel voor. Natuurlijk de naam, leeftijd, adres en afkomst. Maar ook of ik internet heb, welke talen ik spreek en wat voor een opleiding ik heb gevolgd. Dat was het en binnen een minuut was ik klaar. Ik hoor erbij.
Omdat ik de tellers thuis niet was tegengekomen, wilde ik toch het een en ander weten. Volgens mijn wijkkrant zijn ze te herkennen aan een sjaal, een legitimatiebewijs, een tas, een fluitje en een lampje voor op hun hoofd. Vooral over die laatste twee wilde ik meer weten. Anisimova legde alles keurig uit. Het fluitje is voor gevallen van nood. Daar kan de teller opblazen en dan is het de bedoeling dat de politie eraan komt. Het lampje is voor buiten in het donker of als in de trappenhuizen geen licht brandt. De tellers, ging Anisimova automatisch door, zijn studenten van de Financiële Universiteit, ze lopen altijd met zijn vieren en om het half uur moeten ze bellen naar het telbureau om door te geven waar ze uithangen.
Vrijblijvend is de volkstelling wel. Als je er geen zin in hebt, doe je niet mee en dan is er niemand die daar wakker van ligt. Anisimova schat dat zo'n twee à drie procent van de wijk niet meedoet en dat verschil is te verwaarlozen. Bewust verkeerde informatie doorgeven gebeurt niet, zegt ze stellig: ,,Zo zijn Russen niet."

Poetins dorpen

Gloednieuwe huizen in het dorp Krioesja, op ongeveer honderdvijftig kilometer ten zuidoosten van Moskou. Zij vervangen de door de branden van afgelopen zomer verwoeste woningen. Premier Vladimir Poetin heeft beloofd dat alle slachtoffers voor 1 november dit jaar een nieuw huis hebben. In de oblast (regio) Rjazan, waarin Krioesja ligt, betekent dat 248 nieuwe huizen. Te bouwen binnen twee tot drie maanden. In Krioesja zelf gaat het om zo'n vijftig huizen. Om het tempo op te voeren heeft de gouverneur van de regio gezegd dat de huizen voor 25 oktober klaar moeten zijn. Alle gedupeerden hebben een bedrag ontvangen van 210.000 roebel (5.000 euro).

Een nieuw Poetinhuis in Peredeltsy, ongeveer vijftien minuten rijden van Krioesja. Huizen van betonblokken met een laag cement. De huizen hebben binnen een wc in plaats van vroeger buiten, centrale verwarming, internet, telefoon, ijskast en een televisie. De laatste twee worden geschonken door Verenigd Rusland, de partij van Poetin. Het hout is geïmpregneerd. Daar komt een kunststoflaag overheen. De huizen komen op een afstand van tweehonderd meter van de bomen te staan.

Een typisch Russisch houten huisje in het gehucht Krioesja. Met daar omheen de door de Russen geliefde tuin, waar ze groenten en fruit verbouwen. Voor zichzelf of voor eigen verkoop in de stad. Ljoedmila Petrovna (56) uit Peredeltsy is blij met haar nieuwe huis. Samen met haar zus en schoonzus heeft ze de woning bekeken. Alledrie hebben lachende gezichten. Ze had alles verloren. ,,Dank je Vladimir Vladimirovitsj Poetin." Toch denkt ze met weemoed aan haar oude houten huis. ,,Daar zat mijn ziel in. Daar is alles gebeurd. Ik ben er geboren. Net als mijn zes kinderen. Binnen vijftien minten was het huis weg. Ik heb dat niet gezien. Dat kon ik niet aan. Dat deed pijn in mijn hart."

De buurvrouwen en vriendinnen de 54-jarige Jekatarina Soeljatitskaja (links voor haar nieuwe huis) en de 50-jarige Galina Penkina zijn maar al te blij met hun nieuwe huis in Krioesja. Ze hebben niets dan lof voor Poetin. ,,Als een golf kwam het vuur over mijn huis heen. Ik ben alles kwijtgeraakt", verzucht Penkina. ,,We hebben geld gekregen van de regering. We krijgen spullen en ons nieuwe huis is veel beter." Of alles inderdaad vóór 1 november af is, durven de twee vriendinnen niet te zeggen. ,,Dat er gebouwd wordt geeft hoop", zegt Penkina. Ze verheugt zich op de komende zomer. ,,Volgend jaar staan hier prachtige bloemen. Kom dan maar langs."

Nieuwe woningen staan in Peredeltsy als bungalowhuizen in een vakantiepark keurig naast elkaar. De grond erom heen bestaat uit zand, bouwpuin of verbrande boomstronken. De Russische vrouwen doen het schilderswerk. De mannen, vooral goedkopere Aziaten, doen het zware werk. De buitenkant van de huizen is vrijwel klaar. Binnenin staat het leeg en overheerst het grijs van het cement.

Bouwvakker Nikolaj Boeravlov (32) met een collega aan het werk in het dorp Laskovskij, dat grenst aan Peredeltsy: ,,Alles moet snel, snel, snel. Maar we gaan het halen. De huizen zien er goed uit."

De 45-jarige bouwopzichter Andrej Avdejev (voorgrond) in Peredeltsy heeft er alle vertrouwen in dat de door premier Poetin beloofde deadline van 1 november, de dag dat alle huizen af moeten zijn, gehaald wordt: ,,Tachtig procent van de huizen is af. Alleen aan de binnenkant zoals de badkamers en keuken moet worden gewerkt." Volgens zijn collega Valeri Tsernemtsov (30) in Krioesja is het een moeilijke opgave, maar haalbaar. ,,Het probleem is vooral de hoeveelheid. Elk jaar branden huizen in de zomer af, maar nog nooit eerder op zo'n grote schaal. Normaal gesproken bouwen we dit soort huizen binnen drie tot vier maanden. We zijn ervan overtuigd dat het gaat lukken. Het zal wel moeten. Het is Poetins missie."

De radiatoren liggen klaar.

De eerste rij zwart geblakerde bomen bij het dorp Peredeltsy. De houten huizen stonden er slechts enkele meters vandaan. De harde wind deed de rest. ,,Als een lucifer die afbrandt, zo snel ging het", zegt Galina Penkina. ,,De vonken sprongen zo het dak op", herinnert Ljoedmila Petrovna zich.

Lunchtijd, rond 12.30. De Aziaten koken hun eigen potje. De Russische bouwvakkers lopen in groepen naar de prodoekty (supermarkt).

Moskou na Loezjkov

-Joeri Loezjkov is weg, maar de stad draait door. Gisteren ging de stadsverwarming in ieder geval aan. Dus dat zit goed.
-Het raden van geschikte kandidaten is begonnen. Mogelijke opvolgers van Loezjkov zijn: Vladimir Kozjin, hoofd van het bureau van presidentiële zaken, vicepremier Igor Sjoevalov, minister van Defensie Anatoli Serdjoekov, Alexander Chloponin, presidentiële gezant van de Noord-Kaukasus en Alexander Beglov, plaatsvervangend hoofd van de presidentiële administratie.
Hier (linksonder van de pagina) kun je stemmen op deze en andere kandidaten. De president benoemt de nieuwe burgemeester. Premier Vladimir Poetin wil meebeslissen. Waarnemend burgemeester Vladimir Resin heeft gezegd dat er binnen een maand een burgemeester komt.
-Zorgen zijn er bij de bevolking nu Loezjkov is vertrokken. Zoals bij de agenten die de helft van hun salaris uit de gemeentepot zien komen. Blijft dat zo? Of de gepensioneerden, die een dankbaar extraatje kregen van Loezjkov. Of de leraren die vrezen voor hun Loezjkov-bonus. Resin heeft toegezegd dat alle sociale afspraken doorgaan.
-Vlak voor zijn vertrek lanceerde Loezjkov samen met de Russisch-Orthodoxe Kerk 'Project-200'. Hierin is afgesproken dat er tweehonderd nieuwe kerken in Moskou komen. Patriarch Kirill wil er eigenlijk zeshonderd, want er zijn te weinig kerken in de hoofdstad. Resin zegt 'Project-200' voort te gaan zetten. Kirill hoopt dat de definitieve opvolger dat ook van plan is. Loezjkov liet vaker door de Sovjet-Unie vernietigde kerken herbouwen, zoals de Christus-Verlosserkathedraal.
-Voor de derde achtereenvolgende ochtend (steeds rond 08.00 uur) na zijn ontslag verscheen Loezjkov op het stadhuis aan de Tverstraat nummer 13. Om wat? Zijn bureau leeghalen? Medewerkers vaarwel zeggen?
-Zijn privileges zijn voorbij: Loezjkov moest vanochtend zijn auto bij het stadhuis op een gewone parkeerplaats zetten.
-De ontmanteling van het Loezjkon-imperium gaat beginnen. De hoofdarchitect van Moskou, Alexander Koezmin, en Loezjkovs woordvoerder Segej Tsoj kunnen wellicht op zoek naar een andere baan.
-De vraag is wat er met het bouwbedrijf van Loezjkovs vrouw Jelena Batoerina gaat gebeuren. Zij sleepte vrijwel alle opdrachten binnen. Met dank aan haar man, beweren critici.
-Loezjkov wilde volgens goede vriend Josef Kobzon zijn ontslag via de rechter aanvechten, maar zag daar later van af.
-Wel haalt Loezjkov in een brief, geschreven een dag voor zijn ontslag, flink uit naar president Dmitri Medvedev. Hij hekelt de lastercampagne die de televisie tegen hem was begonnen. Loezjkov stelt vraagtekens bij het democratische gehalte van Medvedev: 'In ons land heerst sinds 1937 de angst voor het uiten van de eigen mening', verwijst Loezjkov naar de Grote Terreur onder Jozef Stalin. 'Als onze leiders met uitspraken die angst voeden... dan is het makkelijk om naar een situatie te gaan waarin er maar een leider in het land is van wie de woorden zijn geschreven in graniet en die onvoorwaardelijk moeten worden opgevolgd. Hoe verhoudt dit zich met uw oproep om 'de ontwikkeling van de democratie'?