vrijdag 13 januari 2012

Met ski's de Moskouse metro in

Bij een vuurkorf trekken bezoekers van het Moskouse Sokolnikipark hun schaatsen aan. Op de ijsbaan schaatsen stelletjes hand in hand of spelen ijshockeyers een wedstrijd. Aan de zijkant verkoopt een vrouw warme wijn. Schuin achter haar binden langlaufers hun gehuurde ski's onder om het park in te skiën.
Moskou is een wintersportstad pur sang. Sneeuw en temperaturen onder nul vrijwel verzekerd. Dat betekent voor ieder wat wils: sleeën, schaatsen, langlaufen en snowboarden. Gedurende de winter is het heel normaal dat iemand met ski's of met een snowboard in de metro stapt op weg naar een park. Langlaufen kan ook over de rivier de Moskou wanneer die bevroren is.
Zelfs aan de après-ski wordt gedacht. In Sokolnikipark, dat in het noorden van de stad ligt, staan schaatsers buiten in de rij bij een barbecue voor sjasliek. In de cafés rond de schaatsbaan klinkt discomuziek. Bij mooi weer genieten de Moskovieten buiten van de zon als op een Oostenrijkse berg.
Bij de skiverhuur in het Sokolnikipark zijn de bankjes constant bezet met sportievelingen die hun skischoenen aantrekken. Duur is de verhuur niet. Voor 150 roebel (3,60 euro) krijg je een set ski's, stokken en schoenen en mag je twee uur langlaufen.
De 38-jarige Sergej Demoesjin komt de gehuurde spullen terugbrengen. Hij draagt een knalblauwe skibroek. ,,Moskou, Rusland, het is een winterland. Het is heerlijk om in de sneeuw te sporten. Als het kan, langlauf ik elk weekend. Daarna de banja (Russische sauna, FA) in met een biertje", lacht hij.
Deze winter valt tegen. De temperaturen liggen rond het vriespunt en er valt voor Russische begrippen weinig sneeuw. ,,Het is te warm", klaagt Demoesjin, terwijl hij het zweet van zijn voorhoofd wist. ,,Tien graden onder nul is perfect." Hij kijkt naar de weersvoorspelling op zijn telefoon. ,,Dat doe ik elke dag. Ah, volgende week wordt het kouder", zegt hij opgelucht.
Manja Sokolova (24) heeft haar muts tot ver over haar oren getrokken. Ze gaat voor het eerst langlaufen en huurt daarom een set. ,,Het is heerlijk om gezond bezig te zijn en onder de mensen te zijn." Ze complimenteert de overheid. ,,Ze doet veel voor jongeren om hen aan het sporten te krijgen. Dat is beter dan dat ze aan de drugs of alcohol gaan."
De gemeente Moskou beheert de parken en onder burgemeester Sergej Sobjanin staan ze vol in de schijnwerpers. ,,De vorige burgemeester vergat de parken", zegt Valeri Minenkov, vicedirecteur van het Sokolnikipark. ,,Sobjanin kijkt naar wat de mensen willen. Ze willen buiten hun betonnen flats kunnen ontspannen. Volgend jaar krijgen we een stadion, waar 's zomers gevoetbald kan worden en 's winters ijshockey kan worden gespeeld."
De hand van Sobjanin is het meest zichtbaar in het Gorkipark, iets buiten het centrum van Moskou. Grote trots deze winter is de nieuwe kunstijsbaan met vertakkingen het park in. Discolichten weerkaatsen in het ijs. Kinderen schaatsen voor het eerst met hun moeder als begeleider naast zich. Schaatsen op de ijsbaan kost afhankelijk van de dag en het tijdstip minimaal 3,60 euro en maximaal 9,70 euro voor vijf uur tot zes uur.
Aleksandr Kravtsjenko (46) staat in het Gorkipark naast de rij wachtenden bij de kassa. ,,Er is veel reclame gemaakt voor deze baan. Mijn kinderen staan in de rij. Ze willen graag iets nieuws proberen. Maar liever schaats ik op de natuurbaan bij ons huis."
Hij beaamt dat hij een man van de natuur is. ,,Vanavond gaan we naar onze datsja (buitenhuisje, FA) buiten Moskou. Daar kan ik heerlijk in het bos schaatsen en langlaufen."

vrijdag 6 januari 2012

Een kind vuurt een atoomraket af

Moskou is – twintig jaar na het einde van de Sovjet-Unie – een speeltuin voor Sovjetnostalgici. Een kernraket afvuren vanuit een ondergrondse bunker of plonzen in een kitscherige Sovjetfontein. Het kan er allemaal.

De raketlancering verloopt niet helemaal zoals het hoort. Er wordt in eerste instantie op het verkeerde knopje gedrukt. Dan stijgt de atoomraket alsnog op. In een Amerikaanse ogende stad met wolkenkrabbers, brede straten en taxi's rent de bevolking uit paniek weg. De inslag volgt. De aarde verschroeit. Van een auto blijft niet meer dan een geraamte over. De Sovjet-Unie heeft zojuist revanche genomen met een nucleaire aanval. Een atoombom heeft eerder Moskou volledig verwoest.
Een kind heeft de raket afgevuurd vanuit Bunker-42, 65 meter onder de grond in hartje Moskou. Met behulp van een gids. In de bunker wordt een nucleaire aanval nagespeeld en valt op een beeldscherm de lancering en de explosie te volgen.

Twintig jaar na de val leeft de Sovjet-Unie nog altijd voort. Bunker-42 was tijdens de Koude Oorlog het ondergrondse commandocentrum voor als de Verenigde Staten de aanval hadden geopend op de Sovjet-Unie en van Moskou slechts een ruïne over was. Nu is Bunker-42 een museum. Vanaf de buitenkant is er niets van te zien. Een geel pand verhult wat eronder zit. Toen in 1956 de bunker werd gebouwd, liepen arbeiders verkleed als metromedewerkers buiten rond. Ze moesten de indruk wekken dat hier een nieuw metrostation kwam. Achter een stalen deur gaat het achttien verdiepingen omlaag. Lange gangen lopen door de bunker. Die kent een oppervlakte van 7000 vierkante meter, ongeveer zo groot als een voetbalveld. Op de achtergrond klinkt het geraas van de Moskouse metro.
Interactieve elementen, zoals de raketlancering en het demonteren van een kalasjnikovgeweer, moeten het museum aantrekkelijk maken voor kinderen. De 30-jarige Anja uit Toela is een weekend in Moskou. 'Dit is onze geschiedenis, maar over deze periode is niet veel bekend. Daarom is het voor kinderen goed dat je zo'n raketaanval kan nabootsen. Dat maakt meer indruk dan een gewoon museum.' De bunker symboliseert voor haar de macht van het Sovjetrijk. 'Net als het Romeinse rijk', zegt ze.
Er zijn bezoekers die de bunker ingaan uit nostalgie, zegt een medewerker van Bunker-42, die ervoor kiest om anoniem te blijven. De bunker kwam voor 1,5 miljoen euro in handen van voormalige KGB'ers en zij zijn niet dol op de pers. 'Zulke bezoekers hebben gewerkt in dit soort bunkers, maar moesten zwijgen over wat ze deden. Nu laten ze trots zien aan hun kleinkinderen hoe de telefoons uit die tijd werkten.'

Bunker-42 biedt ook tegenwicht aan de huidige Russische regering, zegt de medewerker. Het Kremlin weigert af te rekenen met de donkere kant van de Sovjet-Unie en schildert de Verenigde Staten af als de vijand. 'Dit museum herinnert aan een tijd van spanningen. Tegenwoordig bestaan er politici die de geschiedenis verdraaien om de mening van de bevolking te beïnvloeden.'
Boven de grond biedt Moskou meer dan genoeg om een duik te nemen in Sovjet-nostalgie. De kitsch en glorie van de voormalige Tenstoonstelling der Verworvenheden van de Volkseconomie, tegenwoordig het Russische Tentoonstellingscentrum, overweldigen elke bezoeker. Na de immense toegangspoort met het beeld van de tractorchauffeur en de kolchozarbeidster staat een standbeeld van Lenin, de grondlegger van de Sovjet-Unie. Elke Sovjetrepubliek had hier een eigen paviljoen, waar ze liet zien wat ze op economisch, technologisch en wetenschappelijk gebied in huis had. De fontein van de Vriendschap van de Volkeren heeft vijftien gouden vrouwenbeelden, die in een cirkel staan. Elke vrouw draagt de nationale kleding van een van de vijftien Sovjet-republieken.

Het park uit 1939 is op zijn retour. Kermisattracties, de geur van sjasliek en skateboarders hebben de overhand. De paviljoenen hebben na de val van de Sovjet-Unie hun oorspronkelijke functie verloren. In het witte paviljoen van Wit-Rusland worden kleren, schoenen en shampoo verkocht. De 57-jarige Gennadi Kopilevits loopt achter zijn winkelende vrouw aan. 'Ik ben een Sovjetmens', zegt hij even later trots op een bank. 'Geboren in Oekraïne, daarna verhuisd naar Wit-Rusland en toen naar Rusland.'
De grootsheid van de Sovjet-Unie mag niet worden vergeten, vindt hij. 'Er staat in het park een kopie van de raket, waarin Joeri Gagarin als eerste mens in de ruimte vloog. De huidige regering doet alsof het een Russische raket is, maar de Sovjet-Unie heeft het gebouwd. Veel mensen vergeten deze tijd. Daarom is het voor kinderen goed dat hier nog steeds een standbeeld van Lenin staat.'

maandag 2 januari 2012

Uit volle borst

Een klassieker uit de Russische muziekgeschiedenis: A sneg idjot (А снег идёт, En het sneeuwt) van Maja Kristalinskaja (1932-1985). Een nummer uit 1961, maar elke Rus, jong en oud, kent het. Tijdens het nieuwjaarsfeest in club Masterskaja was het het tweede liedje dat na de jaarwisseling werd gedraaid. Iedereen zong uit volle borst mee en de dansvloer was vol met stijldansende stellen. Tien uur later was Moskou veranderd in een witte wereld.


Moderne liedjes over sneeuw, een populair thema, zijn er ook, zoals deze van de zangeres Gljoekoza: Het sneeuwt.

donderdag 29 december 2011

Joeri Gagarin en André Kuipers



Met dank aan Jaap van Willigen.

De beelden van Joeri Gagarin zijn uit de film First Orbit, een verslag van wat Gagarin toen deed en zag:

vrijdag 23 december 2011

Glorietijden Bajkonoer voorbij

Het is historische grond en dat is terug te zien in het straatbeeld van Bajkonoer in Kazachstan. Groots is het standbeeld van Joeri Gagarin, in 1961 de eerste mens in de ruimte, met zijn armen in de lucht. Een blok verderop een standbeeld van een Russische ruimtevaartpionier. Het ruimtevaartuig de Sojoez, met een soortgelijk model vliegt André Kuipers momenteel naar het internationale ruimtestation ISS, staat in zijn volledigheid op een plein. Twee schoonmaaksters vegen de sneeuw op de grond eromheen weg.

Bajkonoer is de stad van de Russische ruimtevaart. Vanaf hier ging de eerste satelliet de lucht in. Hier vond de lancering van Gagarin plaats. Hier verlaat Kuipers de aarde. De Sovjet-Unie stichtte in 1955 de stad en de gelijknamige lanceerbasis. Op het gezicht van de 30-jarige Irlan, die werkt als ingenieur voor de Russische ruimtevaartorganisatie Roskosmos, verschijnt een glimlach bij het horen van de begindagen van Bajkonoer en de ruimtevaart. ,,Dat zijn de eerste mensen die zich hier hebben gevestigd en voorop liepen", zegt hij in een pizzeria in het centrum van de stad. ,,Zij hebben geschiedenis geschreven."
Roskosmos is de levensader van Bajkonoer. Zesduizend werknemers werken hier voor de organisatie. Elke ochtend vertrekt een trein naar de ruimtevaartbasis. Op straat, bij de bushalte en in de auto's overal zijn de blauwe jassen van Roskosmos te zien. De werknemers zorgen voor werk in de stad met scholen voor hun kinderen, ziekenhuizen en winkels.

Maar de hoogtijdagen van Bajkonoer zijn voorbij. De neerwaartse spiraal begon in 1991. Toen woonden 300.000 tot 400.000 mensen in de stad. Aan het eind van dat jaar viel de Sovjet-Unie uiteen en liep het inwoneraantal terug. Tot het huidige aantal van zestigduizend, zegt de 22-jarige gids Madina Moeratova van het plaatselijke stadsmuseum. ,,Rusland investeerde minder in de ruimtevaartindustrie. De mensen verlieten Bajkonoer", vertelt ze naast een maquette van de stad.
Sinds de val van Sovjet-Unie leeft Bajkonoer in twee werelden. De voormalige Sovjetrepubliek Kazachstan won zijn eigen onafhankelijk. Bajkonoer met alle ruimtevaartfaciliteiten lag opeens op Kazachs grondgebied. Moskou besloot het gebied te huren. Voor een bedrag van 115 miljoen dollar (10,9 miljoen euro) per jaar en het contract loopt tot 2050, zegt Moeratova. Met als gevolg dat op straat Russische agenten lopen, op de markt wordt betaald met Russische roebels en Russisch de voertaal is.

Moskou wil van deze constructie af en dat lijkt het lot van Bajkonoer verder te bezegelen. Rusland wil een eigen ruimtevaartbasis bouwen en niet meer afhankelijk zijn van Kazachstan. De Russische premier Vladimir Poetin heeft zijn oog laten vallen op een gebied in het oosten van Rusland. Daar komt een geheel nieuw ruimtevaartbasis die vanaf 2015 in gebruik moet zijn.

Moeratova vreest de gevolgen van een nieuwe Russische basis. Al heeft Kazachstan plannen om zelf een ruimtevaartindustrie op te zetten. Rusland zorgt voor bedrijvigheid, zegt ze. Even daarvoor heeft ze trots de expositie over Gagarin laten zien. ,,Zonder Rusland komt hier geen geld binnen. Rusland zorgt voor ons."

woensdag 14 december 2011

'Protest oppositie was provocatie'

De organisatie doet haar best om de menigte te enthousiasmeren. ,,Poetin, Rusland, Poetin, Rusland, Poetin, Rusland", roept de spreker op het podium met de bedoeling dat het publiek de leuze overneemt. Sommige deelnemers - jong en oud - pikken het op. Maar de meesten kletsen rustig verder. Alsof het een theekransje is. Het ontbreekt de deelnemers aan de passie van de betogers van zaterdag.

Op de Dag van de Grondwet komt het Kremlin twee dagen later met haar reactie op de landelijke betogingen voor eerlijke verkiezingen van de oppositie. De Russische regering wil maar al te graag aantonen dat ze steun heeft in het land. Dat er Russen zijn die geloven dat de parlementsverkiezingen eerlijk zijn verlopen.
Dus verzamelen zich maandag op het Moskouse Manegeplein, pal naast het Kremlin, aanhangers van premier Vladimir Poetin en president Dmitri Medvedev. De organisatie ligt in handen van partijen die zich onvoorwaardelijk achter de twee leiders hebben geschaard. Maar de protesten van de oppositie waren in het hele land. Maandag is er alleen een betoging op het Manegeplein. De organisatie roept vanaf het podium dat er tienduizend deelnemers zijn. De politie meldt achteraf dat er 25.000 mensen op de bijeenkomst zijn afgekomen. Maar het werkelijke aantal moet lager liggen dan de tienduizend mensen.

De deelnemers van maandag zijn niet de mensen uit de middenklasse, maar oud en jong. Jonge leden van de pro-Poetinbewegingen als de Jonge Garde en de Onzen. Ze zwaaien vooraan met hun vlaggen. De ouderen staan achteraan. De mannen met hun zwarte petjes en de vrouwen met hun korte haarcoupes. Ze lijken rechtstreeks uit de Sovjet-Unie te zijn weggelopen.
De deelnemers weten waarom ze hier staan. Het is niet alleen de Dag van de Grondwet, maar ook moeten ze de oppositie weerwoord geven. ,,Ik weet dat heel veel mensen hebben gestemd op Verenigd Rusland", zegt de 56-jarige boekhoudster Jelena Jelisejeva. Ze woont buiten Moskou. ,,Natuurlijk zijn er schendingen geweest. Dat gebeurt overal. Ik ben zelf verkiezingswaarneemster geweest dus ik weet hoe het werkt. Maar die schendingen waren niet zo groot dat ze daadwerkelijk de uitslag hebben beïnvloed. Het protest van de oppositie was een provocatie. Haar leuze dat Verenigd Rusland de partij van oplichters en dieven is, klopt helemaal niet. Wij zijn correct en zij niet."

De aanwezige jongeren blijken lang niet altijd uit Moskou te komen, maar worden uit de omgeving geplukt en naar de hoofdstad gebracht. Een meisje loopt achter in een groepje van de Jonge Garde. Eerlijk zegt ze dat ze hier niet wil staan. ,,Ik heb hier naartoe moeten gaan om Poetin te steunen. Maar ik heb helemaal niet op hem gestemd. Ik kom uit een dorpje buiten Moskou, in de buurt van de stad Vladimir. De wet werkt daar helemaal niet", verwijst ze naar de Dag van de Grondwet. Voordat ze verder kan praten, wordt ze weggetrokken door andere leden van de Jonge Garde.

Het Kremlin gebruikt de Dag van de Grondwet om een eenheid te kweken van Rusland. De 22-jarige studente Albina Maisjeva gelooft in deze feestdag. ,,Achttien jaar geleden ontstond onze grondwet. Sindsdien is Rusland sterker en volwassener geworden. Het is een belangrijke dag." Nadrukkelijk laat ze erop volgen: ,,Poetin en Medvedev zijn gekozen om Rusland sterker te maken."
Na 45 minuten is de betoging afgelopen. Snel verdwijnt iedereen van het Manegeplein. Naar huis of de stad in.

Hieronder een video over dat de betogers betaald krijgen voor hun deelname op het Manegeplein:

dinsdag 13 december 2011

'Het Kremlin krijgt acht dagen'

Door heel Rusland vonden zaterdag protesten voor eerlijke verkiezingen plaats. In Sint-Petersburg verzamelden de ontevreden Russen zich op het Pioniersplein. 'Dit protest zorgt ervoor dat de regering ons hoort.'

Uit de duizenden kelen op het Pioniersplein in Sint-Petersburg klinkt een volmondig en verlangend 'jaaaaaa'. Elke keer als reactie op de eisen van Olga Koernosova van de oppositiebeweging Solidarnost, die vanaf het podium de menigte toespreekt. 'We zullen ervoor zorgen dat de uitslag van de verkiezingen onwettig wordt verklaard, we willen een wijziging van de kieswet, we willen dat alle politieke partijen registreerd worden.'
Als een golf trekken zaterdag de protesten tegen de in de ogen van de oppositie frauduleuze verkiezingen over Rusland. Van tijdzone naar tijdzone. Van Vladivostok in het Russische Verre Oosten tot aan het uiterste westen in de exclave Kaliningrad. Een unicum, want de demonstraties zijn de grootste sinds Vladimir Poetin vanaf 2000 over Rusland heerst. In Sint-Petersburg, met 4,8 miljoen inwoners de tweede stad van het land, komen zaterdag zevenduizend tot tienduizend mensen naar de bijeenkomst, die vreedzaam verloopt. In de thuisstad van premier Poetin en president Dmitri Medvedev kijkt de politie rustig toe.

Op het Pioniersplein verenigt het ontevreden deel van Sint-Petersburg zich. De nationalisten zwaaien met hun zwart-geel-witte vlaggen. De communisten met hun rode vlaggen. De liberalen met de witte van hun partij Jabloko. Op het podium spreken naast de politieke partijen een vakbondsleider, studentenleider, een monarchist en de advocaat van de gevangen oligarch Michail Chodorkovski. De demonstranten juichen elke toespraak toe. Ze hebben elkaar gevonden in een gezamenlijk doel: eerlijke verkiezingen en de vrijlating van politieke gevangenen.
Van een revolutionaire gedachte is geen sprake op het plein. De 27-jarige Tatjana Dimidova moet er niet aan denken. 'Geen revolutie', zegt ze beslist. Ze verwoordt het algemene gevoel van de demonstranten. 'Niemand wil dat. Een revolutie zorgt voor bloed en slachtoffers. Een revolutie splijt het land in tweeën, vernietigt Rusland en dan moeten we alles opnieuw opbouwen. Het moet stap voor stap. Dit protest zorgt ervoor dat de regering ons hoort.'

De oppositie ruikt haar kans. Ze merkt dat Poetin een ander Rusland tegenover zich heeft. De middenklasse ontwaakt. Een generatie jongeren die zich altijd had afgekeerd van de politiek, heeft zich aangesloten bij de protesten en staan op het Pioniersplein. Ze mobiliseren zich via de sociale netwerksites Facebook, Twitter en het Russische Vkontakte. Ze maken zich zorgen dat ze niet in een vrij land kunnen leven. Voor het eerst onder Poetin negeert de staatstelevisie zaterdag in de journaals niet de oppositie, maar zendt ze de werkelijkheid van de protesten uit. Voor de Russen een openbaring.
Eerlijke verkiezingen zorgen voor balans in de Russische samenleving, meent de oppositie. Ze moeten een einde maken aan de monopoliepositie van Verenigd Rusland, de partij van de macht. De regerende partij van Poetin en Medvedev veroverde vorige week zondag 238 van de 450 zetels in de Doema, het Russische parlement. Een verlies van 77 plekken, maar ze behoudt de meerderheid. Volgens de oppositie haalt Verenigd Rusland zonder verkiezingsfraude niet meer dan dertig procent. Oppositiepartijen scoren hoger dan de officiële uitslag. Bij eerlijke verkiezingen zien de Russen hun belangen vertegenwoordigd in de Doema.

Nu wacht de oppositie op een concreet antwoord van de regering. Ze verleende toestemming aan de protesten. Maar Poetin is niet iemand die de macht uit handen geeft. Het Kremlin kan de demonstraties ook gebruiken om de oppositie de kans te geven stoom af te blazen en op de oude voet verder te gaan. Medvedev scheef zondag op zijn Facebookpagina dat hij opdracht heeft gegeven om onderzoek te laten doen naar verkiezingsfraude. Over de protesten schreef hij: 'De burgers van Rusland hebben de vrijheid van meningsuiting en de vrijheid van vergadering. Mensen hebben het recht om de mening die zij hebben uit te drukken. Alles vond zaterdag plaats binnen het kader van de wet.'

Wellicht gokt het Kremlin erop dat ze van de oppositiepartijen niets heeft te vrezen. De leiders zijn verdeeld. Ze vechten ieder voor hun eigen plek en houden vast aan hun eigen standpunten. Dit kwam tot uiting in zowel Sint-Petersburg als Moskou waar de oppositie ruziede over de lokatie van de protesten. Daarbij heeft zich voor de presidentsverkiezingen in maart tegenover Poetin nog geen sterke kandidaat gemeld.
De oppositie in Sint-Petersburg wil de druk op de ketel houden. Op het Pioniersplein stelt Andrej Dmitrijev van een Ander Rusland een ultimatum aan de autoriteiten. 'We geven ze acht dagen om de verkiezingsuitslag te annuleren. Als dat niet gebeurt, komen we volgende week zondag niet met tienduizend, maar met honderdduizend mensen protesteren.'