Floris blogt vanuit Rusland

Een eenzaam protest

2012-02-03T12:34:00.005+04:00

Al een uur staat Maria Stepanova (26) in de vrieskou op het Poesjkinplein in het centrum van Moskou. Min 20 graden is het en de wind en sneeuw gieren langs haar heen. Ja, ze heeft het koud. 'Niet te lang met me praten', zegt ze. 'Achter me staan agenten.'
De twee politiemannen houden Stepanova in de gaten. Ze kunnen weinig uitrichten. Een eenmansdemonstratie is in Rusland wettelijk toegestaan. Het is een manier om de Russische overheid te slim af te zijn. Al eerder stonden in Moskou demonstranten in hun eentje verspreid door de stad.
Op Stepanova's bord staat 'Voor eerlijke verkiezingen'. Hiermee probeert ze de aandacht te houden op het derde grote protest tegen de verkiezingsfraude en premier Vladimir Poetin op 4 februari. 'Sommige mensen houden een praatje met me. Dan zeg ik dat ze zaterdag moeten komen.'

'Zullen we Vladimir Poetin begraven?'

2012-02-02T13:32:00.001+04:00

Waarschijnlijk heeft ze zijn naam al zo vaak plichtmatig en automatisch moeten opdreunen dat nieuwslezers Maria Boechtoejeva zich vorige week vergiste. 'Zullen we Poetin begraven', sprak ze. Het item ging over de opgebaarde bolsjevistische leider Vladimir Lenin en de discussie wat te doen met zijn lichaam, dat ligt in het mausoleum aan het Rode Plein.

Boechtoejeva, nieuwslezers bij de televisiezender TVK in de Siberische stad Krasnojarsk groeide uit tot een held. Op internet kreeg ze dankbare reacties op haar Vkontakte-pagina, het Russische Facebook. Er is een aparte Vkontakte-pagina voor haar gemaakt: 'Held van de Russische Federatie'. Bijna een miljoen mensen hebben het filmpje bekeken. Het was een verspreking, zei ze later. Boechtoejeva mocht haar baan houden.

Het filmpje begint direct met de beruchte zin:

Sint-Petersburg bij -15 en kouder

2012-01-30T15:07:00.022+04:00

10.30 uur: een bevroren Neva, kruiend ijs en de Petrus-en-Paulusvesting, hier begon in 1703 Sint-Petersburg en onder de tsarentijd berucht vanwege de gevangenis. Eind januari is het op dit tijdstip in Sint-Petersburg nog altijd schemerig. Met dank aan president Dmitri Medvedev die de wintertijd afschafte met als gevolg lange, donkere ochtenden. De avonden zijn wel langer.

Dappere Centraal-Aziaten maken het dak van het Winterpaleis, met daarin het beroemde museum de Hermitage, ijs- en sneeuwvrij. Gevaarlijk werk, want er wil weleens iemand van het dak afdonderen. Gelukkig zijn deze mannen gezekerd. De Rus zie je niet op de daken. Vallende ijspegels, -blokken zorgen elk jaar voor doden in Rusland.

'Burgers! Deze kant van de straat is het gevaarlijkst tijdens artilleriebeschietingen', staat op het bord aan de Nevski Prospekt. 27-1-1944, het einde van het beleg van Leningrad. De Russen noemen het de blokkade. Nog altijd gevierd en herdacht met bloemen en vlaggen in de stad die nu Sint-Petersburg heet. Negenhonderd dagen duurde het Duitse beleg, maar Leningrad boog niet. Officieel vielen er ruim 600.000 burgerdoden, maar waarschijnlijk meer, als gevolg van de beschietingen, hongersnood en ziekten. Het Blokkademuseum in Sint-Petersburg en de indrukwekkende, bekroonde documentaire 900 dagen van Jessica Gorter geven het beleg weer. De overledenen liggen op Piskarovskoje begraafplaats.

Terug in de jaren van de Blokkade. Gratis thee op de Nevski Prospekt. Ter viering van het einde van het beleg. Vijf meter naar links is het buiten tijd voor karaoke.

Twintig meter naar rechts staan communisten Stalin te eren als de man die nazi-Duitsland heeft verslagen.

In club Akakao meehossen en -zingen op Kino's Videli Notsj.

Huizen aan de rivier de Mojka. Energiecentrales draaien op volle kracht om de woningen, met 24-uurs en zeven dagen per week stadsverwarming, warm te houden.

12.30 uur, de zon, ongeveer op de hoogste stand, schijnt door de bomen van Michailovskituin, achter bij het Russisch museum.

-15 graden, de verkoop van nootjes in de Michalovskituin gaat door.

De bevroren Mojka. Temperaturen van -15 of kouder, zon en een strakblauwe hemel, het zijn samen met zonnige herfstdagen, wanneer de bladeren rood en goud kleuren, de mooiste dagen van het jaar.

Het Marsveld in het centrum van de stad. Ooit een moeras, maar na de drooglegging het terrein voor militaire parades en oefeningen. Iets verderop staan de vroegere paardenstallen. Tegenwoordig staan ze leeg en wordt er niets meegedaan. Tijdens het Beleg van Leningrad werd het Marsveld omgetoverd tot een moestuin om de hongerige monden te voeden.

De Eeuwige Vlam op het Marsveld. Ter nagedachtenis van de slachtoffers van de Februarirevolutie in 1917 toen de laatste tsaar, Nicolaas de Tweede, afstand nam van de troon. Bij de Oktoberrevolutie in hetzelfde jaar veroverden de communisten de macht.

De Opstandingskerk, ook wel Verlosserskerk op het Bloed of de Snoepjeskerk (vanwege de kleuren) uit begin vorige eeuw. Op deze plek werd Alexander de Tweede vermoord. Een hervormingsgezinde tsaar die het lijfeigenschap in 1861 afschafte. Voor revolutionairen was dit niet genoeg en ze doodden hem in 1881.

18.30 uur op het het Paleisplein dat voor het Winterpaleis ligt. Op de achtergrond de Isaäkskathedraal uit 1858. Het Paleisplein is beroemd vanwege Bloedige Zondag toen troepen van tsaar Nicolaas de Tweede in 1905 het vuur openden op het gewone volk, vreedzame demonstranten. Zij wilden de tsaar een petitie voor meer vrijheden aanbieden. Bloedige Zondag betekende het begin van het einde van de Romanov-dynastie. Vorig jaar vreesde het Kremlin dat het volk opnieuw richting het Paleisplein zou gaan marcheren. Op de dag van de protesten stonden busjes van de beruchte OMON-politie aan de zijkant opgesteld. Afgelopen weekend waren ze er niet.

Moskou heeft de illegale taxi nodig

2012-01-24T15:54:00.002+04:00

Elke nacht speurt chauffeur Izaak (42) de Moskouse straten af. Op zoek naar mensen langs de weg, die een illegale taxi willen aanhouden. Een bekend fenomeen in de Russische hoofdstad. Deze avond stopt hij op de Tuinring op het moment dat een potentiële klant zijn hand heeft uitgestoken. Het gebaar om een zogeheten 'bombila' aan te houden. Na een korte onderhandeling brengt Izaak zijn passagier voor 350 roebel (8,64 euro) in een half uur naar huis.
Terwijl Izaak onderhandelt, wachten twee illegale taxi's achter hem. In de hoop dat de klant de prijs te hoog vindt. Izaak en zijn metgezellen zorgen voor ergernis bij het gemeentebestuur en de officiële taxi's. Ze kennen de verkeersregels slecht, veroorzaken ongelukken en rijden in slechte auto's, luidt de kritiek. De overheid probeert een legale markt te creëren. Sinds september moeten taxi's een licentie hebben en vanaf 1 januari krijgt de illegale chauffeur een boete van 5000 roebel (123 euro).
Maar het gevecht verloopt moeizaam. Volgens de Moskouse Transport Unie rijden in de hoofdstad 9000 officiële taxi's, tegenover 40.000 illegale. Izaak is goedkoper en de bombila staat op elke hoek van de straat. Volgens Izaak schuilt in elke automobilist een bombila. ,,Je hebt twee categorieën. De één neemt mensen mee op weg naar zijn werk om de benzinekosten te dekken, de ander doet het om van te leven.''

Izaak behoort tot de laatste groep. Hij moet wel gek zijn om zijn werk op te geven. Hij kwam twintig jaar geleden uit de Azerbeidzjaanse hoofdstad Bakoe naar Moskou voor een baan. Hij werd marktkoopman - kleren en schoenen. Dat leverde te weinig op. Nu rijdt hij elke nacht rond. Per dienst verdient hij 3000 tot 4000 roebel; per maand 90.000 tot 120.000 roebel. Het gemiddelde maandsalaris in ligt op 24.000 roebel (592 euro). En Izaak betaalt geen belasting.
Rond het Wit-Ruslandtreinstation is de strijd om de passagier het meest zichtbaar. Hier komen de treinen uit het westen van Rusland aan. De officiële taxi's wachten op hun klanten. Daaromheen loeren illegale chauffeurs als een roofdier op een prooi. Regelmatig winnen ze de strijd van de officiële chauffeur. De klant kiest voor de laagste prijs.
Het is een moeilijk gevecht, beseft Joeri Famisj (54), officieel taxichauffeur. Op het autodak staat 'taxi'. Op de zijkant het reserveringsnummer. Voor hem valt het nog mee. ,,Ik rijd alleen op bestelling." Famisj pleit voor een harde aanpak. ,,Overal in Moskou moeten speciale agenten staan die de illegale taxi's aanhouden. Bij de eerste aanhouding een boete van 30.000 roebel, bij de tweede keer 60.000 roebel en bij de derde keer moet de auto in beslag genomen worden.''
Izaak heeft nog niets gemerkt van de nieuwe regels. De politie heeft aangekondigd zich voor te doen als passagiers. Aanhoudingen komen niet voor. ,,Als ik gepakt word, betaal ik of zeg ik dat ik een vriend een lift geef.'' Hij verwacht niet dat er echt iets verandert. ,,Iedereen in Moskou heeft extra geld nodig. Leraren, artsen, mijn vrienden. Ze moeten brood betalen, hun familie onderhouden. Ze hebben een probleem als deze inkomsten wegvallen. Dan verliest de overheid steun. Moskovieten hebben de bombila nodig.''

Met ski's de Moskouse metro in

2012-01-13T16:57:00.013+04:00

Bij een vuurkorf trekken bezoekers van het Moskouse Sokolnikipark hun schaatsen aan. Op de ijsbaan schaatsen stelletjes hand in hand of spelen ijshockeyers een wedstrijd. Aan de zijkant verkoopt een vrouw warme wijn. Schuin achter haar binden langlaufers hun gehuurde ski's onder om het park in te skiën.
Moskou is een wintersportstad pur sang. Sneeuw en temperaturen onder nul vrijwel verzekerd. Dat betekent voor ieder wat wils: sleeën, schaatsen, langlaufen en snowboarden. Gedurende de winter is het heel normaal dat iemand met ski's of met een snowboard in de metro stapt op weg naar een park. Langlaufen kan ook over de rivier de Moskou wanneer die bevroren is.
Zelfs aan de après-ski wordt gedacht. In Sokolnikipark, dat in het noorden van de stad ligt, staan schaatsers buiten in de rij bij een barbecue voor sjasliek. In de cafés rond de schaatsbaan klinkt discomuziek. Bij mooi weer genieten de Moskovieten buiten van de zon als op een Oostenrijkse berg.
Bij de skiverhuur in het Sokolnikipark zijn de bankjes constant bezet met sportievelingen die hun skischoenen aantrekken. Duur is de verhuur niet. Voor 150 roebel (3,60 euro) krijg je een set ski's, stokken en schoenen en mag je twee uur langlaufen.
De 38-jarige Sergej Demoesjin komt de gehuurde spullen terugbrengen. Hij draagt een knalblauwe skibroek. ,,Moskou, Rusland, het is een winterland. Het is heerlijk om in de sneeuw te sporten. Als het kan, langlauf ik elk weekend. Daarna de banja (Russische sauna, FA) in met een biertje", lacht hij.
Deze winter valt tegen. De temperaturen liggen rond het vriespunt en er valt voor Russische begrippen weinig sneeuw. ,,Het is te warm", klaagt Demoesjin, terwijl hij het zweet van zijn voorhoofd wist. ,,Tien graden onder nul is perfect." Hij kijkt naar de weersvoorspelling op zijn telefoon. ,,Dat doe ik elke dag. Ah, volgende week wordt het kouder", zegt hij opgelucht.
Manja Sokolova (24) heeft haar muts tot ver over haar oren getrokken. Ze gaat voor het eerst langlaufen en huurt daarom een set. ,,Het is heerlijk om gezond bezig te zijn en onder de mensen te zijn." Ze complimenteert de overheid. ,,Ze doet veel voor jongeren om hen aan het sporten te krijgen. Dat is beter dan dat ze aan de drugs of alcohol gaan."
De gemeente Moskou beheert de parken en onder burgemeester Sergej Sobjanin staan ze vol in de schijnwerpers. ,,De vorige burgemeester vergat de parken", zegt Valeri Minenkov, vicedirecteur van het Sokolnikipark. ,,Sobjanin kijkt naar wat de mensen willen. Ze willen buiten hun betonnen flats kunnen ontspannen. Volgend jaar krijgen we een stadion, waar 's zomers gevoetbald kan worden en 's winters ijshockey kan worden gespeeld."
De hand van Sobjanin is het meest zichtbaar in het Gorkipark, iets buiten het centrum van Moskou. Grote trots deze winter is de nieuwe kunstijsbaan met vertakkingen het park in. Discolichten weerkaatsen in het ijs. Kinderen schaatsen voor het eerst met hun moeder als begeleider naast zich. Schaatsen op de ijsbaan kost afhankelijk van de dag en het tijdstip minimaal 3,60 euro en maximaal 9,70 euro voor vijf uur tot zes uur.
Aleksandr Kravtsjenko (46) staat in het Gorkipark naast de rij wachtenden bij de kassa. ,,Er is veel reclame gemaakt voor deze baan. Mijn kinderen staan in de rij. Ze willen graag iets nieuws proberen. Maar liever schaats ik op de natuurbaan bij ons huis."
Hij beaamt dat hij een man van de natuur is. ,,Vanavond gaan we naar onze datsja (buitenhuisje, FA) buiten Moskou. Daar kan ik heerlijk in het bos schaatsen en langlaufen."

Een kind vuurt een atoomraket af

2012-01-06T12:10:00.010+04:00

Moskou is – twintig jaar na het einde van de Sovjet-Unie – een speeltuin voor Sovjetnostalgici. Een kernraket afvuren vanuit een ondergrondse bunker of plonzen in een kitscherige Sovjetfontein. Het kan er allemaal.

De raketlancering verloopt niet helemaal zoals het hoort. Er wordt in eerste instantie op het verkeerde knopje gedrukt. Dan stijgt de atoomraket alsnog op. In een Amerikaanse ogende stad met wolkenkrabbers, brede straten en taxi's rent de bevolking uit paniek weg. De inslag volgt. De aarde verschroeit. Van een auto blijft niet meer dan een geraamte over. De Sovjet-Unie heeft zojuist revanche genomen met een nucleaire aanval. Een atoombom heeft eerder Moskou volledig verwoest.
Een kind heeft de raket afgevuurd vanuit Bunker-42, 65 meter onder de grond in hartje Moskou. Met behulp van een gids. In de bunker wordt een nucleaire aanval nagespeeld en valt op een beeldscherm de lancering en de explosie te volgen.

Twintig jaar na de val leeft de Sovjet-Unie nog altijd voort. Bunker-42 was tijdens de Koude Oorlog het ondergrondse commandocentrum voor als de Verenigde Staten de aanval hadden geopend op de Sovjet-Unie en van Moskou slechts een ruïne over was. Nu is Bunker-42 een museum. Vanaf de buitenkant is er niets van te zien. Een geel pand verhult wat eronder zit. Toen in 1956 de bunker werd gebouwd, liepen arbeiders verkleed als metromedewerkers buiten rond. Ze moesten de indruk wekken dat hier een nieuw metrostation kwam. Achter een stalen deur gaat het achttien verdiepingen omlaag. Lange gangen lopen door de bunker. Die kent een oppervlakte van 7000 vierkante meter, ongeveer zo groot als een voetbalveld. Op de achtergrond klinkt het geraas van de Moskouse metro.
Interactieve elementen, zoals de raketlancering en het demonteren van een kalasjnikovgeweer, moeten het museum aantrekkelijk maken voor kinderen. De 30-jarige Anja uit Toela is een weekend in Moskou. 'Dit is onze geschiedenis, maar over deze periode is niet veel bekend. Daarom is het voor kinderen goed dat je zo'n raketaanval kan nabootsen. Dat maakt meer indruk dan een gewoon museum.' De bunker symboliseert voor haar de macht van het Sovjetrijk. 'Net als het Romeinse rijk', zegt ze.
Er zijn bezoekers die de bunker ingaan uit nostalgie, zegt een medewerker van Bunker-42, die ervoor kiest om anoniem te blijven. De bunker kwam voor 1,5 miljoen euro in handen van voormalige KGB'ers en zij zijn niet dol op de pers. 'Zulke bezoekers hebben gewerkt in dit soort bunkers, maar moesten zwijgen over wat ze deden. Nu laten ze trots zien aan hun kleinkinderen hoe de telefoons uit die tijd werkten.'

Bunker-42 biedt ook tegenwicht aan de huidige Russische regering, zegt de medewerker. Het Kremlin weigert af te rekenen met de donkere kant van de Sovjet-Unie en schildert de Verenigde Staten af als de vijand. 'Dit museum herinnert aan een tijd van spanningen. Tegenwoordig bestaan er politici die de geschiedenis verdraaien om de mening van de bevolking te beïnvloeden.'
Boven de grond biedt Moskou meer dan genoeg om een duik te nemen in Sovjet-nostalgie. De kitsch en glorie van de voormalige Tenstoonstelling der Verworvenheden van de Volkseconomie, tegenwoordig het Russische Tentoonstellingscentrum, overweldigen elke bezoeker. Na de immense toegangspoort met het beeld van de tractorchauffeur en de kolchozarbeidster staat een standbeeld van Lenin, de grondlegger van de Sovjet-Unie. Elke Sovjetrepubliek had hier een eigen paviljoen, waar ze liet zien wat ze op economisch, technologisch en wetenschappelijk gebied in huis had. De fontein van de Vriendschap van de Volkeren heeft vijftien gouden vrouwenbeelden, die in een cirkel staan. Elke vrouw draagt de nationale kleding van een van de vijftien Sovjet-republieken.

Het park uit 1939 is op zijn retour. Kermisattracties, de geur van sjasliek en skateboarders hebben de overhand. De paviljoenen hebben na de val van de Sovjet-Unie hun oorspronkelijke functie verloren. In het witte paviljoen van Wit-Rusland worden kleren, schoenen en shampoo verkocht. De 57-jarige Gennadi Kopilevits loopt achter zijn winkelende vrouw aan. 'Ik ben een Sovjetmens', zegt hij even later trots op een bank. 'Geboren in Oekraïne, daarna verhuisd naar Wit-Rusland en toen naar Rusland.'
De grootsheid van de Sovjet-Unie mag niet worden vergeten, vindt hij. 'Er staat in het park een kopie van de raket, waarin Joeri Gagarin als eerste mens in de ruimte vloog. De huidige regering doet alsof het een Russische raket is, maar de Sovjet-Unie heeft het gebouwd. Veel mensen vergeten deze tijd. Daarom is het voor kinderen goed dat hier nog steeds een standbeeld van Lenin staat.'

Uit volle borst

2012-01-02T11:11:00.015+04:00

Een klassieker uit de Russische muziekgeschiedenis: A sneg idjot (А снег идёт, En het sneeuwt) van Maja Kristalinskaja (1932-1985). Een nummer uit 1961, maar elke Rus, jong en oud, kent het. Tijdens het nieuwjaarsfeest in club Masterskaja was het het tweede liedje dat na de jaarwisseling werd gedraaid. Iedereen zong uit volle borst mee en de dansvloer was vol met stijldansende stellen. Tien uur later was Moskou veranderd in een witte wereld.

Moderne liedjes over sneeuw, een populair thema, zijn er ook, zoals deze van de zangeres Gljoekoza: Het sneeuwt.

Joeri Gagarin en André Kuipers

2011-12-29T11:50:00.006+04:00

Met dank aan Jaap van Willigen.

De beelden van Joeri Gagarin zijn uit de film First Orbit, een verslag van wat Gagarin toen deed en zag:

Glorietijden Bajkonoer voorbij

2011-12-23T09:34:00.009+04:00

Het is historische grond en dat is terug te zien in het straatbeeld van Bajkonoer in Kazachstan. Groots is het standbeeld van Joeri Gagarin, in 1961 de eerste mens in de ruimte, met zijn armen in de lucht. Een blok verderop een standbeeld van een Russische ruimtevaartpionier. Het ruimtevaartuig de Sojoez, met een soortgelijk model vliegt André Kuipers momenteel naar het internationale ruimtestation ISS, staat in zijn volledigheid op een plein. Twee schoonmaaksters vegen de sneeuw op de grond eromheen weg.

Bajkonoer is de stad van de Russische ruimtevaart. Vanaf hier ging de eerste satelliet de lucht in. Hier vond de lancering van Gagarin plaats. Hier verlaat Kuipers de aarde. De Sovjet-Unie stichtte in 1955 de stad en de gelijknamige lanceerbasis. Op het gezicht van de 30-jarige Irlan, die werkt als ingenieur voor de Russische ruimtevaartorganisatie Roskosmos, verschijnt een glimlach bij het horen van de begindagen van Bajkonoer en de ruimtevaart. ,,Dat zijn de eerste mensen die zich hier hebben gevestigd en voorop liepen", zegt hij in een pizzeria in het centrum van de stad. ,,Zij hebben geschiedenis geschreven."
Roskosmos is de levensader van Bajkonoer. Zesduizend werknemers werken hier voor de organisatie. Elke ochtend vertrekt een trein naar de ruimtevaartbasis. Op straat, bij de bushalte en in de auto's overal zijn de blauwe jassen van Roskosmos te zien. De werknemers zorgen voor werk in de stad met scholen voor hun kinderen, ziekenhuizen en winkels.

Maar de hoogtijdagen van Bajkonoer zijn voorbij. De neerwaartse spiraal begon in 1991. Toen woonden 300.000 tot 400.000 mensen in de stad. Aan het eind van dat jaar viel de Sovjet-Unie uiteen en liep het inwoneraantal terug. Tot het huidige aantal van zestigduizend, zegt de 22-jarige gids Madina Moeratova van het plaatselijke stadsmuseum. ,,Rusland investeerde minder in de ruimtevaartindustrie. De mensen verlieten Bajkonoer", vertelt ze naast een maquette van de stad.
Sinds de val van Sovjet-Unie leeft Bajkonoer in twee werelden. De voormalige Sovjetrepubliek Kazachstan won zijn eigen onafhankelijk. Bajkonoer met alle ruimtevaartfaciliteiten lag opeens op Kazachs grondgebied. Moskou besloot het gebied te huren. Voor een bedrag van 115 miljoen dollar (10,9 miljoen euro) per jaar en het contract loopt tot 2050, zegt Moeratova. Met als gevolg dat op straat Russische agenten lopen, op de markt wordt betaald met Russische roebels en Russisch de voertaal is.

Moskou wil van deze constructie af en dat lijkt het lot van Bajkonoer verder te bezegelen. Rusland wil een eigen ruimtevaartbasis bouwen en niet meer afhankelijk zijn van Kazachstan. De Russische premier Vladimir Poetin heeft zijn oog laten vallen op een gebied in het oosten van Rusland. Daar komt een geheel nieuw ruimtevaartbasis die vanaf 2015 in gebruik moet zijn.

Moeratova vreest de gevolgen van een nieuwe Russische basis. Al heeft Kazachstan plannen om zelf een ruimtevaartindustrie op te zetten. Rusland zorgt voor bedrijvigheid, zegt ze. Even daarvoor heeft ze trots de expositie over Gagarin laten zien. ,,Zonder Rusland komt hier geen geld binnen. Rusland zorgt voor ons."

'Protest oppositie was provocatie'

2011-12-14T13:35:00.009+04:00

De organisatie doet haar best om de menigte te enthousiasmeren. ,,Poetin, Rusland, Poetin, Rusland, Poetin, Rusland", roept de spreker op het podium met de bedoeling dat het publiek de leuze overneemt. Sommige deelnemers - jong en oud - pikken het op. Maar de meesten kletsen rustig verder. Alsof het een theekransje is. Het ontbreekt de deelnemers aan de passie van de betogers van zaterdag.

Op de Dag van de Grondwet komt het Kremlin twee dagen later met haar reactie op de landelijke betogingen voor eerlijke verkiezingen van de oppositie. De Russische regering wil maar al te graag aantonen dat ze steun heeft in het land. Dat er Russen zijn die geloven dat de parlementsverkiezingen eerlijk zijn verlopen.
Dus verzamelen zich maandag op het Moskouse Manegeplein, pal naast het Kremlin, aanhangers van premier Vladimir Poetin en president Dmitri Medvedev. De organisatie ligt in handen van partijen die zich onvoorwaardelijk achter de twee leiders hebben geschaard. Maar de protesten van de oppositie waren in het hele land. Maandag is er alleen een betoging op het Manegeplein. De organisatie roept vanaf het podium dat er tienduizend deelnemers zijn. De politie meldt achteraf dat er 25.000 mensen op de bijeenkomst zijn afgekomen. Maar het werkelijke aantal moet lager liggen dan de tienduizend mensen.

De deelnemers van maandag zijn niet de mensen uit de middenklasse, maar oud en jong. Jonge leden van de pro-Poetinbewegingen als de Jonge Garde en de Onzen. Ze zwaaien vooraan met hun vlaggen. De ouderen staan achteraan. De mannen met hun zwarte petjes en de vrouwen met hun korte haarcoupes. Ze lijken rechtstreeks uit de Sovjet-Unie te zijn weggelopen.
De deelnemers weten waarom ze hier staan. Het is niet alleen de Dag van de Grondwet, maar ook moeten ze de oppositie weerwoord geven. ,,Ik weet dat heel veel mensen hebben gestemd op Verenigd Rusland", zegt de 56-jarige boekhoudster Jelena Jelisejeva. Ze woont buiten Moskou. ,,Natuurlijk zijn er schendingen geweest. Dat gebeurt overal. Ik ben zelf verkiezingswaarneemster geweest dus ik weet hoe het werkt. Maar die schendingen waren niet zo groot dat ze daadwerkelijk de uitslag hebben beïnvloed. Het protest van de oppositie was een provocatie. Haar leuze dat Verenigd Rusland de partij van oplichters en dieven is, klopt helemaal niet. Wij zijn correct en zij niet."

De aanwezige jongeren blijken lang niet altijd uit Moskou te komen, maar worden uit de omgeving geplukt en naar de hoofdstad gebracht. Een meisje loopt achter in een groepje van de Jonge Garde. Eerlijk zegt ze dat ze hier niet wil staan. ,,Ik heb hier naartoe moeten gaan om Poetin te steunen. Maar ik heb helemaal niet op hem gestemd. Ik kom uit een dorpje buiten Moskou, in de buurt van de stad Vladimir. De wet werkt daar helemaal niet", verwijst ze naar de Dag van de Grondwet. Voordat ze verder kan praten, wordt ze weggetrokken door andere leden van de Jonge Garde.

Het Kremlin gebruikt de Dag van de Grondwet om een eenheid te kweken van Rusland. De 22-jarige studente Albina Maisjeva gelooft in deze feestdag. ,,Achttien jaar geleden ontstond onze grondwet. Sindsdien is Rusland sterker en volwassener geworden. Het is een belangrijke dag." Nadrukkelijk laat ze erop volgen: ,,Poetin en Medvedev zijn gekozen om Rusland sterker te maken."
Na 45 minuten is de betoging afgelopen. Snel verdwijnt iedereen van het Manegeplein. Naar huis of de stad in.

Hieronder een video over dat de betogers betaald krijgen voor hun deelname op het Manegeplein:

'Het Kremlin krijgt acht dagen'

2011-12-13T16:23:00.009+04:00

Door heel Rusland vonden zaterdag protesten voor eerlijke verkiezingen plaats. In Sint-Petersburg verzamelden de ontevreden Russen zich op het Pioniersplein. 'Dit protest zorgt ervoor dat de regering ons hoort.'

Uit de duizenden kelen op het Pioniersplein in Sint-Petersburg klinkt een volmondig en verlangend 'jaaaaaa'. Elke keer als reactie op de eisen van Olga Koernosova van de oppositiebeweging Solidarnost, die vanaf het podium de menigte toespreekt. 'We zullen ervoor zorgen dat de uitslag van de verkiezingen onwettig wordt verklaard, we willen een wijziging van de kieswet, we willen dat alle politieke partijen registreerd worden.'
Als een golf trekken zaterdag de protesten tegen de in de ogen van de oppositie frauduleuze verkiezingen over Rusland. Van tijdzone naar tijdzone. Van Vladivostok in het Russische Verre Oosten tot aan het uiterste westen in de exclave Kaliningrad. Een unicum, want de demonstraties zijn de grootste sinds Vladimir Poetin vanaf 2000 over Rusland heerst. In Sint-Petersburg, met 4,8 miljoen inwoners de tweede stad van het land, komen zaterdag zevenduizend tot tienduizend mensen naar de bijeenkomst, die vreedzaam verloopt. In de thuisstad van premier Poetin en president Dmitri Medvedev kijkt de politie rustig toe.

Op het Pioniersplein verenigt het ontevreden deel van Sint-Petersburg zich. De nationalisten zwaaien met hun zwart-geel-witte vlaggen. De communisten met hun rode vlaggen. De liberalen met de witte van hun partij Jabloko. Op het podium spreken naast de politieke partijen een vakbondsleider, studentenleider, een monarchist en de advocaat van de gevangen oligarch Michail Chodorkovski. De demonstranten juichen elke toespraak toe. Ze hebben elkaar gevonden in een gezamenlijk doel: eerlijke verkiezingen en de vrijlating van politieke gevangenen.
Van een revolutionaire gedachte is geen sprake op het plein. De 27-jarige Tatjana Dimidova moet er niet aan denken. 'Geen revolutie', zegt ze beslist. Ze verwoordt het algemene gevoel van de demonstranten. 'Niemand wil dat. Een revolutie zorgt voor bloed en slachtoffers. Een revolutie splijt het land in tweeën, vernietigt Rusland en dan moeten we alles opnieuw opbouwen. Het moet stap voor stap. Dit protest zorgt ervoor dat de regering ons hoort.'

De oppositie ruikt haar kans. Ze merkt dat Poetin een ander Rusland tegenover zich heeft. De middenklasse ontwaakt. Een generatie jongeren die zich altijd had afgekeerd van de politiek, heeft zich aangesloten bij de protesten en staan op het Pioniersplein. Ze mobiliseren zich via de sociale netwerksites Facebook, Twitter en het Russische Vkontakte. Ze maken zich zorgen dat ze niet in een vrij land kunnen leven. Voor het eerst onder Poetin negeert de staatstelevisie zaterdag in de journaals niet de oppositie, maar zendt ze de werkelijkheid van de protesten uit. Voor de Russen een openbaring.
Eerlijke verkiezingen zorgen voor balans in de Russische samenleving, meent de oppositie. Ze moeten een einde maken aan de monopoliepositie van Verenigd Rusland, de partij van de macht. De regerende partij van Poetin en Medvedev veroverde vorige week zondag 238 van de 450 zetels in de Doema, het Russische parlement. Een verlies van 77 plekken, maar ze behoudt de meerderheid. Volgens de oppositie haalt Verenigd Rusland zonder verkiezingsfraude niet meer dan dertig procent. Oppositiepartijen scoren hoger dan de officiële uitslag. Bij eerlijke verkiezingen zien de Russen hun belangen vertegenwoordigd in de Doema.

Nu wacht de oppositie op een concreet antwoord van de regering. Ze verleende toestemming aan de protesten. Maar Poetin is niet iemand die de macht uit handen geeft. Het Kremlin kan de demonstraties ook gebruiken om de oppositie de kans te geven stoom af te blazen en op de oude voet verder te gaan. Medvedev scheef zondag op zijn Facebookpagina dat hij opdracht heeft gegeven om onderzoek te laten doen naar verkiezingsfraude. Over de protesten schreef hij: 'De burgers van Rusland hebben de vrijheid van meningsuiting en de vrijheid van vergadering. Mensen hebben het recht om de mening die zij hebben uit te drukken. Alles vond zaterdag plaats binnen het kader van de wet.'

Wellicht gokt het Kremlin erop dat ze van de oppositiepartijen niets heeft te vrezen. De leiders zijn verdeeld. Ze vechten ieder voor hun eigen plek en houden vast aan hun eigen standpunten. Dit kwam tot uiting in zowel Sint-Petersburg als Moskou waar de oppositie ruziede over de lokatie van de protesten. Daarbij heeft zich voor de presidentsverkiezingen in maart tegenover Poetin nog geen sterke kandidaat gemeld.
De oppositie in Sint-Petersburg wil de druk op de ketel houden. Op het Pioniersplein stelt Andrej Dmitrijev van een Ander Rusland een ultimatum aan de autoriteiten. 'We geven ze acht dagen om de verkiezingsuitslag te annuleren. Als dat niet gebeurt, komen we volgende week zondag niet met tienduizend, maar met honderdduizend mensen protesteren.'

Zo pleeg je verkiezingsfraude

2011-12-09T10:57:00.014+04:00

Tijdens de demonstratie van de oppositie en de Poetinjeugd dinsdag op het Triomfplein in het centrum van Moskou belde Vasili me op. Hij kondigde aan dat hij over twintig minuten ook op het plein zou zijn.
Vasili had een document bij zich met de officiële uitslag van de verkiezingen van stembureau nummer 139, waar hij zondag had gestemd. In de kopie van het document dat hij mij liet zien, staan de dertien handtekeningen van de commissieleden van het stembureau, de benodigde stempels en het tijdstip van de ondertekening van het document 5 december 2011, 0.08 uur.
Dan de uitslag van stembureau 139 volgens het document. Oppositiepartij partij Jabloko wint 227 stemmen. De regerende Verenigd Rusland komt uit op 323. De Communistische Partij is de grootste: 389 stemmen.
Dan de officiële uitslag van stembureau 139 op de site van de Centrale Kiescommissie. Wat blijkt: officieel heeft Jabloko 27 stemmen ontvangen en Verenigd Rusland staat opeens op 573. Tweehonderd stemmen minder voor Jabloko en tweehonderdveertig erbij voor Verenigd Rusland. Waar Verenigd Rusland de extra veertig stemmen heeft vandaan gehaald is een raadsel.
Vasili had gestemd op Jabloko. Hij toont mij een zelfgemaakte sticker: ,,Oplichters en dieven hebben mijn stem gestolen bij de verkiezingen."
Ik heb de Centrale Kiescommissie gebeld voor een reactie. Twee keer werd mij verzocht om later terug te bellen. De derde keer stelde de voorlichtster voor om een e-mail te sturen. Dat weigerde ik, omdat ik bij een ander onderwerp twee keer, halverwege en eind november, een e-mail heb gestuurd naar de Centrale Kiescommissie en ik wacht nog altijd op een antwoord. Toen ik aangaf toch echt iemand te willen spreken die mij per telefoon antwoord kon geven, werd de hoorn erop gegooid. Direct daarna belde ik weer. Geen reactie.

Poetinjeugd ingezet tegen oppositie

2011-12-07T16:33:00.011+04:00

Vanuit een menigte roept een jongeman: ,,Poetin is een dief." Vijf leden van de oproerpolitie met hun helmen op trekken hem eruit en sleuren de jongeman in het arrestatiebusje dat staat opgesteld bij het Triomfplein in het centrum van Moskou. Een boe-geroep van de omstanders klinkt vanuit de kelen. ,,Schande, Schande", reageren de demonstranten op de arrestatie. Ze drukken zich tegen de winkels aan als andere agenten dreigend voorbijlopen.
Zo gaat het dinsdagavond zo'n twee uur lang door. Een voor een worden demonstranten opgepakt. Ze protesteren tegen fraude bij de parlementsverkiezingen van zondag. De regerende partij Verenigd Rusland van premier Vladimir Poetin en president Dmitri Medvedev behaalde zondag bijna 50 procent van de stemmen. Maar de oppositie gelooft niet dat deze uitslag op een eerlijke manier is verkregen. De overheid heeft geen toestemming gegeven voor de demonstratie van dinsdag. Uiteindelijk worden volgens de politie 569 mensen opgepakt.
De politie drijft de menigte weg van het Triomfplein, waar de oppositie heeft aangekondigd te demonstreren. Ze hoeft maar even iets negatiefs te zeggen, ,,Rusland zonder Poetin" of ,,Rusland is niet te koop", of de demonstranten krijgen de politie achter zich aan. Een jonge vrouw roept: ,,We zijn het zat om bang te zijn. Democratie." De agenten horen haar niet.
De 54-jarige boekhoudster Sonja staat angstvallig aan de zijkant. ,,Iedereen heeft recht op zijn eigen mening", zegt ze. ,,Je moet kunnen zeggen wat je wilt, maar in Rusland kan dat niet." Ze wijst erop dat vooral jongeren aan de demonstratie meedoen. ,,Zij maken zich zorgen over het Rusland van morgen. Ze willen eerlijke verkiezingen. Ze willen opgroeien in vrijheid."
Het is de dag na de protesten van maandag, waar vijfduizend tot tienduizend mensen op afkomen. Na dit protest heeft de Russische overheid maatregelen genomen. Twee kopstukken van de oppositie, Ruslands bekendste blogger Aleksej Navalny (coverfoto) en Ilja Jasjin van de beweging Solidariteit, worden veroordeeld tot vijftien dagen cel, nadat ze maandag net als vijfhonderd anderen zijn opgepakt bij het protest. Rond het Kremlin en het Rode Plein staan overal dranghekken, politiebusjes, legervoertuigen en detectiepoortjes. Agenten patrouilleren langs de toeristen.
Terwijl bij het Triomfplein een nieuwe lading arrestanten wordt afgevoerd, klinkt een paar meter verderop de Poetinjeugd. De tweeduizend jongeren van de pro-Kremlinbewegingen de Onzen en de Jonge Garde zingen: ,,Rusland, Rusland, Rusland", ,,Medvedev, overwinning" en ,,Poetin, Rusland". De leden zijn vooral oudere tieners en jonge twintigers. Ze komen van buiten de stad en zijn in bussen naar Moskou gereden. Ongehinderd zwaaien ze met hun vlaggen, slaan op hun trommels en roepen hun leuzen. Terwijl de overheid ook deze bijeenkomst niet heeft gesanctioneerd.
De pro-Kremlinbewegingen dienen als tegenhangers van de oppositie. Het Kremlin heeft ze opgericht na de revoluties in Oekraïne en Georgië. Geen van de jongeren heeft zin om te praten. De meesten draaien hun gezicht af als journalisten een foto willen nemen of ze hebben hun capuchon over hun hoofd getrokken. De goedlachse 22-jarige Anja is wel bereid wat te zeggen. Al houdt ze zich op de vlakte. Ze geeft toe dat ze niet uit Moskou komt, maar ze weigert te vertellen waar vandaan dan wel. Ook zwijgt ze over van welke jeugdbeweging ze precies lid is. ,,We beschermen Rusland. We houden van Poetin", is vrijwel het enige wat er haast geïndoctrineerd uitkomt. ,,De verkiezingen zijn eerlijk verlopen", stampt ze er netjes uit. Haar mening over de oppositie? ,,Je hebt nou eenmaal mensen die voor en tegen zijn. Wij zijn voor."
Aan de kant van de oppositie hoopt Sonja dat de demonstratie van dinsdag een vervolg krijgt. ,,We moeten doorgaan", zegt ze. De oppositie heeft voor zaterdag een nieuw protest tegen de verkiezingsfraude aangekondigd. De overheid staat deze demonstratie wel toe. Maar Sonja twijfelt of ze een succes wordt. ,,Veel mensen zijn bang om wat te zeggen", legt ze uit en ze knikt naar het arrestatiebusje dat volloopt.

'Zo'n overtreding gebeurt in heel Rusland'

2011-12-06T10:45:00.012+04:00

Jurist Dmitri Ptskialadze ziet het voor zijn ogen gebeuren. De voorzitter van het Moskouse stembureau 1434, Ljoedmila Chatjoesjina, geeft een kalender, iets groter dan een bankpas, aan een oudere vrouw, die zojuist is binnengekomen om te stemmen. Met de kalender in haar tas en met geknepen ogen kijkt ze geconcentreerd welke kant ze op moet.
Het cadeau van Chatjoesjina kent een voorgeschiedenis. Op de ene kant staat de kalender van 2012. De andere kant ziet hetzelfde uit als de poster van de Centrale Kiescommissie die in Moskou hing met de oproep te gaan stemmen op 4 december. Een vrijwel identieke poster van de regerende partij Verenigd Rusland, met dezelfde symbolen, kleuren en lettertype, viel ook te bewonderen in de Russische hoofdstad.
Het cadeau van Chatjoesjina is een overtreding van de kieswet, vindt Ptskialadze, die namens de organisatie Burgerwaarnemer de hele dag van stembureau naar stembureau trekt om klachten over schendingen van de kieswet te oordelen. Na een melding van een overtreding gaat hij naar het desbetreffende stembureau. ,,Mensen die niet goed kunnen zien, kijken naar het plaatje en denken: 'Ah, dat ken ik. Dat is Verenigd Rusland. Ik stem daarop.' De voorzitter voert campagne."
Ptskialadze stapt direct op Chatjoesjina af en vertelt haar dat het uitdelen van de kalender onwettig is. ,,De kalenders moet je niet vooraf geven. Achteraf kan wel," Chatjoesjina kijkt afwezig. Dan zegt ze: ,,Je hebt gelijk." Ze verzamelt de kalenders en legt ze bij de uitgang.
Ptskialadze is 's ochtends vertrokken vanaf het kantoor van Burgerwaarnemer. Twee waarnemers hadden gebeld en meldden een eerdere klacht over Chatjoesjina. ,,Ze weigerde de stembus te openen, voordat het stembureau open ging", vertelt Oksana Moeminova, waarneemster namens de Communistische Partij, bij aankomst van Ptskialadze. Binnen een mum van tijd staan vijf agenten om Ptskialadze heen. ,,We wilden kijken of er illegale stembiljetten in zaten, voordat de verkiezingen begonnen", besluit Moeminova.
Chatjoesjina heeft een andere versie. ,,Voorafgaand aan de verkiezingen hebben we vergaderd met de waarnemers. Iedereen was het erover eens om de stembus niet te openen. Later wilde ik het best doen, maar toen wilden de waarnemers niet. Daarna kon het niet meer, want de eerste kiezers kwamen binnen", besluit Chatjoesjina. Haar verhaal klopt niet, zegt Andrej Krivosjejev, waarnemer van de politieke partij Jabloko. ,,Dat zegt ze, omdat er een jurist en journalist aanwezig zijn." Ptskialadze oordeelt dat het om een schending gaat, want zegt hij: ,,Volgens de wet is de voorzitter verplicht voor de verkiezingen de stembus te openen. Of daar wel of niet iemand om vraagt."
Terug in de auto krijgt Ptskialadze een nieuwe melding. Op naar stembureau 2652. ,,We rijden als de Eerste Hulp door de stad", lacht hij.
Op stembureau 2652 wacht Vladimir Koezmin op Ptskialadze. Koezmin is lid van de commissie bij dit stembureau. Hij heeft gezien hoe een oorlogsveteraan zonder paspoort zijn stem uitbrengt. Het is verplicht om hiermee te stemmen. Zonder valt niet goed te achterhalen wie de man is. ,,Je weet niet of hij vandaag al heeft gestemd bij een ander bureau", vertelt Ptskialadze. ,,Zo'n overtreding vindt door heel Rusland plaats."

Geld voor stem op Verenigd Rusland

2011-12-02T10:09:00.011+04:00

De waarnemingsorganisatie Golos vecht voor de belangen van de Russische kiezer bij de parlementsverkiezingen op 4 december. Vandaag verschijnt Golos voor de rechter. ,,De groep burgers die eerlijke verkiezingen wil, wordt groter."

Ljoedmila Esjanoe neemt de stapel verkiezingsposters, -brochures en -kranten door die op haar bureau ligt. Een paar minuten eerder heeft een vrouw het pakket binnengebracht. Met haar vingers gaat Esjanoe het materiaal van de politieke partijen af. ,,Ah, de Patriotten van Rusland. Die had ik nog niet", zegt ze alsof ze aan een kaartspelletje kwartet meedoet.
De 55-jarige Esjanoe, in het dagelijks leven journaliste, houdt alles rond de Russische parlementsverkiezingen in de gaten. Als verkiezingswaarneemster van Golos (Stem) meldt ze vanuit de stad Vladimir, op 178 kilometer ten oosten van de hoofdstad Moskou, schendingen van de kieswet in de gelijknamige regio. Ze haalt een voorbeeld van een overtreding erbij. Esjanoe toont een brochure van de regerende partij Verenigd Rusland met de gezichten van haar leiders premier Vladimir Poetin en president Dmitri Medvedev. ,,Op deze folder staat niet vermeld waar het geld voor het maken van de brochure vandaan komt. Dat is tegen de kieswet. Er moet duidelijkheid bestaan over de financiering. Niemand weet nu welke geldschieters achter de brochure zitten en hoeveel geld hiermee is gemoeid. Andere partijen vermelden deze informatie wel."

Kaart van schendingen
Het is geen toeval dat ze Verenigd Rusland als voorbeeld neemt. ,,Deze partij maakt zich het meest schuldig aan overtredingen." Deze verkiezingen doet de door Poetin geïntroduceerde verticale macht, waarin alles van boven naar beneden wordt opgedragen, haar werk. Een regeringsfunctionaris van Verenigd Rusland, de partij van de macht, onthulde dat de bestuursregio's op 4 december gemiddeld 65 procent van de stemmen moeten binnenhalen. Ambtenaren, schoolhoofden en ziekenhuisdirecteuren zetten zich in voor de partij. ,,Ze maken onder werktijd reclame voor Verenigd Rusland", weet Esjanoe op de redactie van haar krant. ,,In Vladimir vertelde een wijkhoofd in het het bijzijn van ouders dat Verenigd Rusland heeft gezorgd voor de komst van een speeltuin. De ouders belden de politie voor deze overtreding. Maar het wijkhoofd ontkende dat hij de naam van Verenigd Rusland had genoemd."
Esjanoe krijgt steeds meer steun van burgers. ,,Ze willen eerlijke verkiezingen." Die moeten een einde maken aan de monopoliepositie van Verenigd Rusland, vindt ze. Verenigd Rusland bezet momenteel 315 van de 450 zetels van de Doema, het Russische parlement. Met tweederde van de meerderheid kan Verenigd Rusland de grondwet wijzigen. Volgens politieke experts haalt de partij bij eerlijke verkiezingen maximaal 40 procent. Dan ontstaat er een heel andere dynamiek in de Russische politiek, meent Esjanoe. ,,Nu hebben andere partijen niets te vertellen. Verlopen de verkiezingen eerlijk dan krijgen andere partijen meer invloed en ontstaat er consensus."
Op het Moskouse hoofdkantoor van Golos hangt een landkaart van Rusland. Daarop staat: 'Kaart van schendingen.' Het is een verwijzing naar een internetsite, waar Russische burgers overtredingen van de kieswet kunnen melden. Drie dagen voor de verkiezingen kent Vladimir 52 meldingen en Moskou 223. Over heel Rusland gaat het om 4651 schendingen. Deze kaart is nu onderdeel van een rechtszaak, die vandaag plaatsvindt. Openbare aanklagers openden gisteren een onderzoek tegen Golos, omdat de kaart een ,,negatief beeld geeft van de partijen". De meldingen aan schendingen gaan vooral over Verenigd Rusland. Vandaag verschijnt Golos voor de rechter.

Onmogelijk taak
De kaart geeft de overtredingen weer voor de verkiezingsdag. Uit ervaring weet Golos-directrice Lilija Sjibanova (58) wat ze op 4 december kan verwachten. Russen die geld krijgen voor het uitbrengen van hun stem op Verenigd Rusland of met behulp van valse stembiljetten meerdere malen op Poetins partij stemmen. ,,Ze stappen met zijn allen de bus in en rijden door naar het volgende stembureau."
Tijdens de verkiezingsdag staat Golos, die wordt gefinancierd door onder andere het Amerikaanse ministerie van Buitenlandse Zaken en de Europese Commissie, voor een onmogelijke taak. Rusland telt 96.000 stembureaus. Golos heeft drieduizend waarnemers. Hulp komt van buitenaf. In totaal komen 649 buitenlandse verkiezingswaarnemers naar Rusland. De Organisatie voor Veiligheid en Samenwerking in Europa stuurt 293 waarnemers en de Raad van Europa 34 mensen. Rusland is van beide organisaties lid. De overige waarnemers komen onder andere uit de Gemenebest van Onafhankelijke Staten, dat zijn de landen uit de voormalige Sovjet-Unie, en de Shanghai Cooperation Organisation, een regionaal samenwerkingsverband van Rusland, China, Kazachstan, Kirgizië, Tadzjikistan en Oezbekistan. Sjibanova verwelkomt de komst van de buitenlandse waarnemers. ,,Maar ook zij komen niet overal."
De aanklacht van gisteren bewijst dat de relatie met de overheid slecht verloopt. Sjibanova kan weinig uitrichten tegen schendingen. Tegenover de autoriteiten staat ze machteloos, zegt de directrice. Golos kan naar de pers stappen, maar die is grotendeels in handen van de overheid. Het contact tussen Golos en de Centrale Kiescommisie ligt stil. ,,Twee jaar geleden was dat er nog wel. Maar ze vinden ons te scherp en te negatief in onze beoordelingen. We kunnen naar de rechter stappen. Maar de verkiezingsovertredingen zijn moeilijk te bewijzen en de procedures zijn ingewikkeld. Daarbij behoort de rechter ook tot de verticale macht en zal die ons geen gelijk geven."
Verandering moet komen vanuit de bevolking, meent Sjibanova. ,,De groep burgers die eerlijke verkiezingen wil, wordt groter. De weg hiernaartoe verloopt stap voor stap."

'Poetin, Poetin, Poetin'

2011-11-27T19:57:00.018+04:00

In de regen en mist, ongeveer 1500 deelnemers en een handjevol journalisten. Bij het Moskouse hotel Oekraïne hadden zich gisteren verschillende oppositiepartijen verzameld. Achter een groene grasbult, onttrokken van de stad. U2, The Doors en Neil Youngs Rockin' In The Free World klinken uit de luidsprekers. Een stapel kranten valt in een plas. Vijftien deelnemers zwaaien met een vlag.
Het podium biedt uitzicht op het Witte Huis, waar de Russische regering zetelt, aan de andere kant van de rivier de Moskou. Een spandoek hangt aan de achterkant van het podium: ,,Voor eerlijke en vrije verkiezingen. Tegen monopolie van de oplichters en dieven." Met de laatste leuze wordt de regerende partij Verenigd Rusland bedoeld.
Terwijl de regen gestaag neerdaalt, spreekt oppositieleider Vladimir Milov het publiek toe. ,,Ik weet dat jullie het koud hebben, maar we wachten nog tien à vijftien minuten, want er komen nog meer mensen aangelopen."
Veel meer mensen komen er niet bij. Vijf minuten later gaat Milov - in een witte coltrui en handschoenen - dan toch van start. Hij begint met het laatste hoopgevende nieuws voor de opposite: de dalende peilingen van het regerende Verenigd Rusland: 53 procent. ,,Als ze niet de meerderheid haalt, kan ze niet alles meer zelf doen. Dan heeft de oppositie meer instrumenten tegen de regering." Hij toont zich tevreden dat er zoveel verschillende oppositiepartijen aanwezig zijn. ,,Op deze manier zijn alle burgers vertegenwoordigd."
Na Milov volgen vijf sprekers. Zij eindigen steevast met de kreet: ,,Verenigd Rusland is de partij van oplichters en dieven." Het publiek juicht op halve kracht mee.
De magere opkomst valt ook de 31-jarige Pavel - zwarte baard en groene legerjas - op. Hij staat achteraan. ,,De oppositie vormt geen eenheid. Moet je zien wat weinig mensen. Elke oppositiepartij is bezig met zichzelf en haar eigen plannen."
Natalja Speranskaja (46) noemt de opkomst ook veel te weinig. Ze schat de kansen van de oppositie op succes bij de verkiezingen niet al te groot in. ,,Mensen blijven thuis. Ze zijn niet geïnteresseerd in politiek. Rusland heeft met haar tsarentijd en communistische verleden geen traditie van politieke betrokkenheid onder de burgers."
Tot slot roept Milov op tot een fluitconcert en boe-geroep richting het Witte Huis. Net zoals premier Vladimir Poetin vorige week kreeg te horen. Het publiek gehoorzaamt. ,,Ik weet dat ze daar zitten en ons horen, Er komt verandering'', besluit Milov de bijeenkomst, die ruim een uur duurt.
Daarna vertrekken de deelnemers snel. Op weg naar hun warme huizen. Binnen tien minuten is het terrein leeg. De politie ruimt alle dranghekken en detectiepoortjes op. Het podium blijft alleen in de mist achter.
Warm in een overdekt sportstadion, 11.000 deelnemers en 1100 journalisten. Op het Loezjniki-sportcomplex hield Verenigd Rusland vandaag haar partijcongres. Rustige muziek klinkt door de luidsprekers. De jongeren van de pro-Kremlinbeweging De Jonge Garde, die op de tribune zitten, zwaaien driftig met hun vlaggen. Buiten staan de zwarte, dikke dienstauto's met hun zwaailichten. De staatstelevisie is aanwezig. Zo krijgt het kwakkelende Verenigd Rusland de kans om een week voor de parlementsverkiezingen vol in de schijnwerpers te staan.
Heel Rusland is vertegenwoordigd. Ze zitten in de zaal: oorlogsveteranen, zakenmensen, religieuze leiders, gepensioneerden en gezinnen. Ook de Tsjetsjeense leider Ramzan Kadirov bevindt zich tussen hen in. Dit keer geen traditionele kleding, maar een blauw pak met rode das.
Centraal thema van de strak georkestreerde dag: de officiële nominatie van premier Vladimir Poetin als president. Geen verrassing: 100 procent stemt voor.
Een filmdirecteur, een zakenman en een moeder vertellen voor een volle zaal, waarom zij kiezen voor Vladimir Poetin als president. Hun sleutelwoord: stabiliteit. Dat bracht Poetin na de chaos van de jaren negentig. De adoratie voor de Russische leider klinkt door de zaal: 'Poetin, Poetin, Poetin.' Dat blijft niet bij een keer.
Scheidend president Dmitri Medvedev mag onder luid gejuich ook spreken. ,,Ga stemmen op 4 december en stem Verenigd Rusland. Hoe groter de overwinning op 4 december des te zekerder en meer solide wordt de zege bij de presidentsverkiezingen."
Dan tijd voor Poetin. Hi spreekt zijn dankwoord uit voor de steun. Vervolgens slaat hij meerdere keren op het spreekgestoelte en geeft het ritme aan waarop de zaal volgt en ,,Rusland, Rusland, Rusland", roept.
Ook hij roept het spookbeeld van de jaren negentig op en dat onder zijn leiding alles goed is gekomen. Rusland beschikt weer over kracht, zelfverzekerdheid en het respect van de wereld. Natuurlijk ook verkregen met dank aan Verenigd Rusland.
Traditiegetrouw komt hij met zijn antiwesterse retoriek, die het altijd goed doet in Rusland: ,,Het Westen betaalt de Russische oppositie. Dat is verspilde moeite."
Tot slot staan Poetin en Medvedev gezamenlijk op het podium. ,,We gaan winnen'', zegt de tweede. Poetin wil opnieuw de leuze ,,Rusland, Rusland, Rusland" inzetten. maar hij kan het juiste ritme niet vinden. Na een lichte aarzeling neemt de zaal het over en klinkt het zoals het hoort.

Burgerlijke ongehoorzaamheid

2011-11-20T21:53:00.015+04:00

De voordeur van mijn flatgebouw leent zich uitstekend voor allerlei mededelingen. Zoals de jaarlijkse aankondiging in de zomer dat het warme water voor tien dagen is afgesloten wegens onderhoud van de leidingen. Of klusjesmannen bieden zich aan om je huis op te knappen. Of een verkoper van kasten van dennenhout.
De deur is ook handig voor de aanstaande parlementsverkiezingen. De regerende partij Verenigd Rusland, met Poetin en Medvedev als de leiders, had vorige week op alle deuren een verkiezingsposter aangebracht. Op de onderste helft van het mededelingenbord. Overal waar je keek zag je de blauw-witte afbeeldingen, die zo lijken op die van de kiescommissie (zie het vorige artikel). Heerlijk om elke dag hiermee geconfronteerd te worden.
Een dag later hing op de bovenste helft de mededeling met de oproep om te gaan stemmen. En op welk adres het stembureau staat. De mededeling was met dik en breed plakband op de deur geplakt en meteen was in een ruk de poster van Verenigd Rusland eraan vastgeplakt. Overal waar je keek zag je deze combinatie.
Maar een dag later was van dit een-tweetje niets meer over. Iemand had alle posters van Verenigd Rusland eraf gerukt. Overal waar je nu kijkt zie je alleen de oproep om te stemmen.
Dat meer Russen het gehad hebben met de 'partij van oplichters en dieven', zoals Verenigd Rusland in de volksmond wordt genoemd, blijkt uit de filmpjes die opduiken op internet, zoals hier, wanneer een partijlid wordt uitgejouwd.
Verenigd Rusland maakt zich vaker schuldig aan verkiezingsmanipulatie. De Russen verzetten zich ertegen. Hier een link van een overzichtskaart van alle door gewone burgers gemelde schendingen van de kieswet.

Seks in het stemhokje

2011-11-11T08:53:00.015+04:00

-Een aantrekkelijke jongedame komt het stembureau binnen. Verleidelijk kijkt ze om zich heen. Een jongeman ziet haar wel zitten. Ze flirten met elkaar. Samen lopen ze naar het stemhokje. Ze gaat naar binnen, doet het gordijn dicht en hij wacht verlekkerd op haar. Dan trekt ze het gordijn open en trekt de jongen naar binnen. Een kledingstuk valt. Samen komen ze nagenietend uit het stemhokje, brengen hun stem uit en lopen hand in hand weg.
'We doen het samen', is het nieuwe reclamespotje van regeringspartij Verenigd Rusland, met premier Vladimir Poetin en president Dmitri Medvedev als de leiders, voor de parlementsverkiezingen van 4 december. De boodschap is gericht op jongeren en stemmen is lang niet saai. Maar de oppositie valt over het gezamenlijk stemmen dat indruist tegen de kieswet.

-Daar stond hij in zijn eentje. De communistische leider Gennadi Zjoeganov had zich woensdagavond verheugd op een televisiedebat met Verenigd Rusland. Maar die kwam niet opdagen. ,,Helaas, ze liepen weg", zei Zjoeganov in het programma Duel op Rusland 1 en ongehinderd kon hij zijn standpunten uiteenzetten. Achter hem applaudisseerden zijn supporters in rode t-shirts met hamer en sikkel.
Zjoeganov had geld neergelegd om de confrontatie op de televisie aan te gaan met zijn belangrijkste tegenstander Verenigd Rusland. Voor de parlementsverkiezingen zijn er officiële debatten op de radio en televisie. De centrale kiescommissie heeft alle partijen ingedeeld en dat betekent voor iedereen gratis zendtijd. Voor een extra debat moeten de zeven aan de verkiezingen deelnemende partijen betalen. Verenigd Rusland had geen zin om geld uit te geven aan een duel met de communisten. Zjoeganov moet nu wachten tot 16 november voor hij het verbale gevecht, deze keer gratis, aan kan gaan met Verenigd Rusland.
-Doen alle leiders mee aan de debatten? Nee, Poetin en Medvedev, die de kandidatenlijst van Verenigd Rusland aanvoert, hoeven niet op te komen draven. Verenigd Rusland laat het gevecht met andere partijen over aan een ,,speciaal debatteam", zei Sergej Neverov van het presidium van de partij.

-Poetin en Medvedev hoeven zich geen zorgen te maken dat ze niet op televisie komen. Ze krijgen het hele jaar door gratis zendtijd bij de staatszenders. Deze week was Poetin op het zesuurjournaal van het Eerste Kanaal te zien bij de opening van een stuk snelweg bij de Siberische stad Novosibirsk. Hij sprak daar over de uitdagende klus voor de aanleg van goede infrastructuur. In hetzelfde journaal zat een onderwerp over de hogere pensioenen van veteranen. Jonge soldaten prezen deze nieuwe maatregel van Medvedev. Het pensioenoverleg tussen de president en de generaals kwam in beeld. Medvedev voerde het woord. De legerleiding luisterde zwijgzaam.
-Met minder dan een maand voor de parlementsverkiezingen overheersen in de Moskouse straten de reclameborden van concertoptredens, supermarkten en fitnessscholen. Verkiezingsposters zijn amper te zien. De eerste posters waren van de kiescommissie met de oproep om 4 december naar de stembus te gaan. Deze week hingen er nieuwe posters. Vrijwel dezelfde: de kleur, het lettertype en de symbolen. Maar met een groot verschil. Aan de linkerkant zat ineens het logo van Verenigd Rusland en de oproep om op nummer zes van de kieslijst te stemmen. De andere partijen spraken er schande van: hiermee steunt de Moskouse kiescommissie Verenigd Rusland. Niks aan de hand, reageerde de kiescommissie. ,,Er is geen sprake van overtreding van de kieswet", zei woordvoerder Dmitri Reoet.
-Verenigd Rusland zette al eerder kwaad bloed bij haar tegenstanders. De burgemeester van de stad Izjevsk in de Oeral hield gepensioneerden het volgende voor. Stem op Verenigd Rusland, dan gaat er meer geld naar de ouderen, sprak hij tot hen. Een filmpje hiervan belandde op de videosite YouTube. Een storm van kritiek brak los over dit kopen van stemmen. Dit geval voedt het gevoel dat dit niet de enige keer is dat Verenigd Rusland zo opereert.

De 'gewone Rus' bij de Russische mars

2011-11-06T15:15:00.017+04:00

Ze waren afgelopen vrijdag natuurlijk bij de jaarlijkse Russische mars. De jonge neo-nazi's, ultranationalisten. Met hun capuchon over hun hoofd, hun sjaal tot over de neus getrokken, mondkapjes en de rechterarm omhoog. Vuurwerk afstekend. ,,Rusland is voor de Russen", ,,Moskou is een Russische stad", ,,Lange leve het witte ras", klonk het tijdens de mars door de Moskouse buitenwijk Ljoeblino. Flats, flats en nog eens flats.
De politie sprak over een opkomst van zevenduidend mensen, de organisatie kwam op 25.000 deelnemers. Wat opviel in vergelijking met vorig jaar was dat de 'gewone Rus' in grotere getale aanwezig was. Zonder de nationalistische leuzen liepen ze zwijgzaam mee. In normale kleding. Ze waren vooral te vinden in de groep met de spandoeken: ,,Stop het voeden van de Kaukasus." Als verwijzing naar de miljarden roebels die Moskou in de ontwikkeling van de Kaukasus pompt. Geld dat belandt in de zakken van de corrupte lokale leiders.
Aan het eind van de mars verzamelde iedereen zich bij het podium, waar elke leider zijn zegje kon doen en zich richtte tegen de regering-Poetin/Medvedev. ,,Einde aan de dictatuur", ,,We willen een nationaal-democratische regering."
De 47-jarige Natalja, pianiste, kijkt toe. Voor de tweede keer doet ze mee aan de Russische mars. ,,Ik sta hier voor de toekomst van mijn twee kinderen. Zoals het het onder de huidige regering gaat, zie ik voor mijn kinderen geen perspectief. We leven onder een totalitair regime. We moeten onze eigen cultuur behouden. Ik woon in de buurt van een moskee. Het zit daar vol met extremisten, maar ik zie nooit politie. Onze regering denkt te veel aan de immigranten, waardoor wij geen werk hebben. In de verkiezingen geloof ik niet. Die veranderen niks. We moeten ons op straat verenigingen. Hoe het dan verder moet? Een revolutie? Ik weet het niet. Ik ben geen politicoloog."
Iets verderop staat Volodja (29), werkzaam als techniciën in een fabriek, met om zijn bovenarm een smal bandje in zwart-geel-wit, de kleuren van de tsaristische vlag. ,,Ik ben tegen Verenigd Rusland (de partij van Poetin en Medvedev, FA). Ze denken niet aan ons. Alle wetten die zij voorstellen komen niet democratisch tot stand. Aan onze mening denken ze niet. Ze volgen hun eigen plannen. Ik stem op de LDPR (Liberaal-democratische partij Rusland onder aanvoering van de ultranationalist Vladimir Zjirinovski, FA). Natuurlijk moet er geen geld meer naar de Kaukasus. Ze werken daar niet. Ze willen alleen maar geld. Er zijn arme regio's in Rusland, die dat geld beter kunnen gebruiken."

Karabasj, als op een onbewoonde planeet

2011-11-02T16:54:00.045+04:00

De vervuilde grond bij de Russische industriestad Karabasj, in het zuidelijke Oeralgebergte op de grens van Europa en Azië. De stad woont en leeft volledig in de schaduw van de lokale smeltkoperfabriek Karabasjmed. Giftige stoffen bevuilen de omgeving. In de grond zitten meer kwik, zink, lood en koper dan toepasselijk is. Op sommige plekken groeien geen bomen meer. Slechts wat stronken steken als sprieten uit de modderige grond. Tussen de huizen die pal naast de fabriek staat, graast een koe. ,,Die koe geeft geen melk, maar benzine", lacht milieu-activist Gosman Kabirov (54).

Zo moet een onbewoonde planeet eruit zien. Op de 'Kale Berg' groeien slechts enkele bomen. Alleen hun toppen hebben bladeren. Platte stenen en rotsblokken overheersen. Vaak zitten ze onder een zwarte laag die de oorspronkelijke groene kleur volledig bedekt. De laagstaande zon geeft ze een oranje gloed.
De in de volksmond geheten 'Kale Berg' biedt uitzicht over Karabasj. Als een lange, onafgebroken sliert komen uit de schoorsteen giftige stoffen als zwaveldioxide. Gedragen door de wind stuiten ze op de 'Kale Berg', waar ze elk leven vernietigen.
Aan de andere kant van Karabasj, het deel waar de wind meestal niet naartoe waait, schitteren de bomen met hun goudbruine bladeren in de herfstzon. Vrij om te leven zonder de verstikkende gassen.
,,De gouverneur van de regio Tsjeljabinsk wil dat we naar de mooie kant kijken. Niet naar de vieze", verzucht Kabirov, terwijl hij de 'Kale Berg' afloopt. Het Russische ministerie van Milieu noemde dit gebied in 1996 ,,een ecologische ramp". Een stempel dat Karabasj met haar 15.000 inwoners sindsdien met zich meedraagt.
Karabasj is niet de enige plek die de oblast (regio) Tsjeljabinsk, vijftienhonderd kilometer ten zuidoosten van de Russische hoofdstad Moskou, de reputatie geeft van 'het meest vervuilde gebied van Rusland', zoals vorig jaar bleek uit een onderzoek van de Russische milieu-organisatie Groene Patrouille. Dertig kilometer ten noorden van Karabasj ligt de kerncentrale Majak. In 1957 ontplofte een opslagtank, waarbij vijftig tot honderd ton aan radioactief afval vrijkwam. De Sovjet-Unie zweeg over dit ongeluk. Kleinere ongevallen met Majak kwamen ook voor en radioactief afval werd in meren gedumpt. Voor nog meer vervuiling zorgen de industriesteden Magnitogorsk en Tsjeljabinsk met hun aftandse Sovjetfabrieken, vooral actief in de metaalsector. Zij staan volgens Rosstat, het Russische Bureau voor de Statistiek, respectievelijk nummer vijf en tien op de lijst van meest vervuilde steden van Rusland.
Voor gouverneur Michail Joerevitsj (42), een kind van de stad Tsjeljabinsk, is de negatieve reputatie een doorn in het oog. In zijn beleid past niet het afschrikwekkende beeld van een vervuilde regio. De gouverneur wil zijn regio aantrekkelijk maken voor buitenlandse investeerders en droomt van toerisme.
Sinds zijn komst een jaar geleden werkt Joerevitsj aan het imago. Afgelopen zomer besloot hij tot een opvallende stap. Met overheidsgeld, 8.000 euro, wil Joerevitsj de internetzoekmachine Google en de Russische evenknie Yandex beïnvloeden bij vijftien zoekopdrachten, zoals 'meest vieze stad van Rusland', 'bestraling Tsjeljabinsk' en 'Karabasj'. De eerste honderdvijftig resultaten van zulke zoekopdrachten moeten een positief of neutraal beeld geven van het milieu van het gebied. Hoon was zijn deel op het internet. De bekende Russische blogger en corruptiebestrijder Aleksej Navalny schreef: ,,Als je niet weet wat Karabasj of het ongeluk bij Majak inhoudt, ga nu naar Google of Yandex. Binnenkort wordt dat moeilijker."
In Karabasj heeft de bevolking schoon genoeg van de mooie woorden over imago. Ze zien weinig verbetering, maar wel elke dag hun 'Kale Berg'. ,,Ze roepen van alles", zegt de 55-jarige Galina Ivanova, terwijl ze samen met haar vriendin Larissa Voronina (50) op de bus wacht. ,,Heb je de huizen gezien, die pal tegen de fabriek staan? De mensen die daar wonen, moeten ze helpen. We willen geen mooie praatjes. Die horen we al jaren. We willen daden", zegt ze. Voronina knikt bevestigend. Maar ze snapt dat de overheid de fabriek niet kan sluiten. ,,Dan zit de helft van de stad zonder werk."
Het belangrijkste wapen voor een beter imago blijkt de Tsjeljabinsk buizenfabriek. Van een vervuilende fabriek werd deze omgetoverd tot een milieuvriendelijk en modern bedrijf dat sinds vorig jaar in gebruik is. De fabriek ligt aan de rand van de stad Tsjeljabinsk. Het gras op het terrein is helder groen. Buizen hebben rode, gele en blauwe kleuren. In de fabriekshal hangt geen vieze geur. Binnen staan langs een gangpad boompjes als bewijs hoe gezond de lucht is. De bouw van de fabriek kostte 490 miljoen euro. De overheid stak er 117 miljoen euro in.
Ingenieur Sergej Vetsjinnikov (24) in zijn smetteloze witte overall vertelt trots over zijn werkplaats. ,,Iedereen denkt bij Rusland aan wodka en vervuiling. Maar dit is de schoonste fabriek van Rusland. Van de wereld. Wij bewijzen dat het anders kan. Alles werkt geautomatiseerd. Zo hoort dat in deze tijd. Vorige maand bezocht een buitenlandse delegatie ons. Ze keken hun ogen uit. Een paar weken later kwamen ze terug met een grotere groep."
Ook milieu-activist Kabirov heeft niets dan lof over de fabriek. ,,Super", roept hij enthousiast. Maar de fabriek wordt misbruikt, vindt hij. ,,De autoriteiten zetten de fabriek in als wapen om de reputatie van Tsjeljabinsk te verbeteren. Premier Vladimir Poetin komt langs. Net als andere politici en buitenlandse investeerders. Dan zien ze hoe schoon deze fabriek werkt. Andere fabrieken, die nog altijd vervuilend werken, worden overgeslagen."

Want zij trekken zich niets aan van het milieu. De overheid heeft een proces aangespannen tegen metaalfabriek Metsjel, omdat die weigert de uitstoot van gassen te verminderen. Het ontbreekt de fabriek aan geld voor modernisering. Andere fabrieken gaan hun eigen weg. Wetten over het maximum aan uitstoot bestaan wel, maar ze trekken zich daar niets van aan. De kopersmeltfabriek in Karabasj heeft volgens een rapport van het Europees Milieubureau eigen afspraken gemaakt met de lokale ambtenaren over de hoeveelheid uitstoot. Corruptie, constateert Kabirov. ,,Als ik jou toestemming geef om vijf sigaretten te roken en je wilt er tien dan geef je mij extra geld en is het geregeld. Zo werkt het ook met de hoeveelheid gassen die de fabrieken mogen uitstoten."
In het stadhuis erkent viceburgemeester Jegor Kovaltsjoek (38) van Stadszaken dat fabrieken in gebreke blijven. Hij verwacht dat zij het voorbeeld van de Tsjeljabinsk buizenfabriek volgen. ,,Ze moeten wel. De huidige tijd eist het, de bevolking eist het en onze leiders eisen het." Zijn woordvoerder wijst naar een portret van Poetin en president Dmitri Medvedev.
Kovaltsjoek schildert Tsjeljabinsk af als een normale industriestad. Cijfers van Rosstat of de uitkomsten op het internet geven geen goed beeld, vindt hij. ,,Tsjeljabinsk is een gewone fabrieksstad met meer dan een miljoen mensen, waarvan er meer zijn in Rusland. Rosstat gaat niet objectief te werk. Ze zijn hier niet geweest. Ze lezen alles af van het papier. Als ze hier komen zien ze dat de kwaliteit van het leven beter is dan hun cijfers aangeven. De informatie op het internet is te negatief en niet in balans."
Wat Kabirov betreft speelt de overheid geen eerlijk spel in haar pogingen het imago te verbeteren. ,,Ze bedriegen niemand. De Sovjet-Unie zweeg, maar Rusland vertelt niet alles en zegt alleen dat het goed gaat. Als je maar vaak genoeg roept dat Tsjeljabinsk schoon is, gelooft iedereen dat."

'Dansen naar de pijpen van de jodenkliek'

2011-10-27T17:54:00.037+04:00

,,Welkom. Dit is een hele rustige wijk. Ik woon hier al jaren. Van wie huur je? Heb je één of twee kamers?", vroeg een Russische vrouw voor mijn flat nieuwsgierig op de eerste dag dat ik hier kwam wonen.
Hoe verder van het centrum, hoe saaier. Zou je zeggen.

Mijn eerste twee woningen waren achtereenvolgens bij het metrostation Dinamo en Begavaja (respectievelijk één en twee haltes buiten de ring). Het was niemandsland: twee buurten waar de auto's en het asfalt veruit in de meerderheid zijn en je als voetganger ondergeschikt voelt. Persoonlijk contact was er niet. Zoals wel vaker in Moskou.
Op zoek naar een nieuw huis kwam ik terecht bij metrostation Oktjabrskoje Polje. Vier metrostations van de ring. Verder van het centrum. Dus dat zullen alleen maar flats, auto's en asfalt zijn. Dacht ik.
Niet dus. Meteen bij de eerste keer uit het metrostation was de sfeer anders. Gemoedelijk, rustig, minder gehaast. Bomen, veel groen en later de bevestiging: mijn buurtgenoten zeggen me gedag. Dit is een wijk met een eigen gezicht: een dorp in Moskou. Genaamd Sjtsjoekino. Ten noordwesten van het centrum.

Wat de eerste keer opviel toen ik uit de metro kwam: geen Centraal-Aziaten die op straat rondlopen, maar Rossijani, Russen. Dat zij hier overheersen is niet vreemd. Naast de Sovjetwoningen uit de Stalin- en Chroetsjovtijd stikt het van de elitegebouwen. De betere middenklasse, kwetsbaar en klein, woont hier. Hun auto's veilig binnen de omheining. Wellicht hielden ultra-nationalisten daarom een mars door deze 'witte' wijk toen ik een maand hier woonde. Zo zien zij het waarschijnlijk graag.
Die elitegebouwen kennen de gekste uitingen. Bij sommige prijken op het dak torentjes en vlaggetjes als van een kasteel. Bij andere lijkt het alsof ze op de bovenkant nog een villa hebben gebouwd. Weer een ander heeft een aantal kanonnen voor de deur staan. Bij een ander hangt het hele jaar kerstverlichting. Bij dit gebouw (tweede foto hieronder) betaal je ruim 3700 euro per vierkante meter.

Tweede dat toen opviel: winkels. Waaronder de kledingketen Colin's. De Russische America Today. Tien minuten van de metro ligt het winkelcentrum: Pjataja Avenjoe. Met een supermarkt, nog meer kledingwinkels, een bioscoop, sushi, worstcafé, ander fastfood, een Mexicaan en koffieketens, waaronder de beroemdste uit de Verenigde Staten. Schrijnend was dat een oude vrouw een keer bedelend langs het terras van de Amerikaanse koffieketen liep en de laatste restjes koffie, thee etc dronk uit de achtergelaten bekers. Twee studenten keken op hun laptop een film. De nieuwe Russen versus degenen die niet mee kunnen komen in het Rusland na het communisme.
Wat betreft eten en drinken is deze buurt lang niet slecht. Bij Maman voor een espresso, een wodka en de voordelig geprijsde zakenlunch. Een trend in Moskou. Altijd handig om op deze manier bij de meest dure restaurants te eten. Naar Tart Taten voor taart en koekjes. Naar café-club Het Front voor typisch Russisch eten (haring, grenki: brood in knoflook gebakken en oecha: vissoep) en liveoptredens. De naam van dit café zegt het al. Alles staat in het teken van de Grote Vaderlandse Oorlog. Aan de muur hangen landkaarten met daarop het oorlogsfront en de pijlen van het oprukkende Rode Leger richting Berlijn. Er hangen soldatenhelmen, petten en thermoflessen. Op de kaart staat onder andere salade Oekraïens Front met salo, varkensvet. Het meest vreemd zijn de spotprenten aan de muur. Eentje in het Nederlands: 'Yankee-Engelsman-Bolsjewiek, dansen naar de pijpen van de jodenkliek.'
Binnenkort twee aanwinsten: een sportcafé en Bocas del Toro, grill&bar.

De oorlog speelt zoals in zoveel wijken nog altijd een rol. Dus ook in die van mij. Met standbeelden en straten vernoemd naar een generaal. Hun beeltenis prijkt op de huizen. Bij binnenkomst van mijn wijk staat de T-34, de beroemde tank, waar de Duitsers geen antwoord op hadden.

Supermarkten genoeg. De prodoekti, zeg maar de buurtsuper, voor nog even snel een pak appelsap of wodka. Elke sector heeft een eigen kassajuffrouw. Dus apart bestellen en afrekenen bij de vlees, brood of de groentenafdeling. Een keer stond er bij de prodoekti bij mij om de hoek niemand van de broodafdeling om af te rekenen. Ik besloot te wachten. Dit is Rusland: haast je niet en maak je niet druk. Na een paar minuten kwam er nog niemand. De groentendame keek me aan, bleef rustig op haar plekken zitten en zei: ,,Ze is lunchen." De eigenaresse kwam langs en zei: ,,Ze is achter. Je moet even wachten." Toen besloot ik mijn brood te pakken en zonder betalen weg te lopen. Warempel de eigenaresse kwam zelf in actie. ,,Dat is twintig roebel." Inmiddels kennen ze me en staan ze meteen klaar als ik wil afrekenen.

Er zijn Aldi-achtige supermarkten met de producten nog in dozen en waar het altijd stinkt: de Pjaterotsjka. Zelf ga ik meestal naar het schonere Perekrosjtok, van dezelfde eigenaar. 24 uur open. Net als de fitnessclub, de bloemist, de banja (Russische sauna) en de apotheek.
Boodschappen blijft altijd een avontuur, zie het akkefietje bij de prodoekti en het fenomeen rij. Maar dan zijn we er nog niet. Dat zit zo. Russische supermarkten kunnen maanden lang een bepaald product in huis hebben. We nemen als voorbeeld kwarteleieren. Altijd lekker en weer eens wat anders dan de gewone ei. Dus een gerecht hiermee moet geen probleem zijn. Niet dus. Opeens blijkt de supermarkt geen kwarteleieren meer te hebben. Oorzaak: de kwartelei-leverancier maakt met de supermarkt een prijsafspraak. Maar een maand later wil de leverancier meer geld voor zijn eieren. Daarmee gaat de supermarkt niet akkoord. Afspraak is afspraak. Begrijpelijk. Prima, zegt de leverancier. Maar dan krijg je van mij geen eieren. Met als gevolg dat de schappen van de kwarteleieren maanden lang leeg zijn. Dus is het altijd goed om met plan/gerecht B en C naar de supermarkt te gaan.

Sfeervol is het achter de huizen. In de parkjes en speeltuinen spelen de kinderen, maken ouders een wandeling met de kinderwagen of laten ze de hond (type tekkel, chiwawa) uit. Moeders houden een praatje met elkaar. Oude mannetjes drinken op een bankje wodka of slapen hun roes uit.
Zo raak ik een keer in gesprek met een man, die helemaal gek is van Italie. Zijn auto heeft dezelfde azuurblauwe kleur. Op de hoedenplank ligt de Italiaanse vlag. De reputatie van Rusland kent hij natuurlijk. ,,Maar ik ben niet zo", zegt hij. ,,Ik drink niet." Hij maakt hierbij een bekend Russisch gebaar. Hij zet op zijn duim zijn wijsvinger af en tik hiermee tegen de onderkant van zijn kaak: boechat ofwel het volkswoord voor zuipen. Een paar weken later zie ik hem rond het middaguur zitten op een bankje. Terwijl zijn vrienden druk praten en de wodka in de hand hebben, staart de 'Italiaan' voor zich uit. Een uur later kom ik terug en ligt hij languit te slapen op de bank. Zijn buik half ontbloot met zijn hand erop. Zijn kameraden zijn nergens te bekennen. Wel de flessen wodka.

Mijn buurt wordt ook keurig verzorgd. Nu het herfst is, worden de bladeren van de straat geveegd en in vuilniszakken gedaan. Dit is het werk van de Centraal-Aziaten: Tadzjieken, Kirgiziërs. Ze zijn onmisbaar. Nu doen ze de bladeren. Over een paar maanden halen ze het sneeuw en ijs van de wegen en daken. Dat laatste niet zonder gevaar. Geregeld hebben ze zich niet gezekerd en er wil nog weleens eentje van het dak donderen. Met dodelijke afloop.
Voor een internationaal vleugje in mijn dorp zorgt Kaspersky. Het hoofdkantoor van een van de grootste anti-virusbedrijven bevindt zich om de hoek. Met 's ochtends en 's avonds een stroom van jonge Russen, maar ook Indiërs en Duitsers, die die kant opgaan. Overigens werd de zoon van meneer Kaspersky dit jaar ontvoerd.
Gelovig zijn ze hier ook. De Russische orthodoxe kerk wint aan populariteit. 's Ochtends om 06.00 uur is de kerk al open. Een kerkbezoek is voor velen op dit tijdstip een vast ochtendritueel. Handig op de route naar het metrostation. Dan passeer je ook altijd het politiebureau. Waar altijd een agent staat die het verkeer tegenhoudt als een gewone auto het bureau verlaat. Het zijn de meest dikke wagens. Dat kan vast niet alleen verdiend zijn door middel van een eenvoudig salaris. De agent hieronder voelde zich betrapt toen ik een foto van hem nam. Hij keek me boos aan.
Zo is mijn buurt. Best wel Russisch.

Bij Medvedev en Poetin en de stem van het volk

2011-10-21T19:55:00.021+04:00

In het kielzog van premier Mark Rutte gisteren op bezoek bij de grote leiders van Rusland. De een letterlijk en figuurlijk groter dan de ander.
Eerst president Dmitri Medvedev. Klein van stuk is het eerste dat opvalt (gebruikt hij nou wel of geen hogere hakken?) en zich breder makend dat hij werkelijk is door zijn armen naar buiten te gooien. Zo maakte hij zijn entree in de blinkende Aleksanderzaal van het Kremlin. Daar was een ronde tafelgesprek met topmannen uit het Russische en Nederlandse bedrijfsleven. Kijkend naar de Russen, zei een collega: ,,Ik heb nog nooit zoveel geld bij elkaar gezien."

Dan op weg naar Poetin, naar zijn residentie buiten Moskou. In een colonne waarvoor alle wegen, elke uitrit werden afgesloten door saluerende agenten en hun auto's. De gewone burger moest wachten. Met als gevolg files overal. Bij de bushaltes rijen mensen te wachten op hun bus die voorlopig niet zou komen. Voor Poetin en Medvedev elke dag een bekend ritueel. Maar waarschijnlijk merken ze het niet meer. De automobilisten wel. Overal getoeter uit protest: de stem van het volk (ook in Sint-Petersburg lieten de automobilisten zich horen als Rutte's delegatie voorbij scheurde).

In Poetins huis (te bereiken door twee poorten met veiligheidsmensen in militair outfit en honden en vervolgens een plukje bos) geen pracht en praal. Een sober onderkomen, op het eerste gezicht. Het tweede kreeg je niet te zien. Een neo-classicistisch gebouw met de kenmerkende pilaren. Wat schilderijen, een tapijtvloer. Een biljart voor de wachtende journalisten en natuurlijk Russia Today, de Engelstalige pro-Kremlin zender die is opgericht om de wereld te laten zien dat er niks negatiefs over de Russische leiders te melden valt.

Dan de toekomstige president. Vladimir Poetin (gebruikt hij nou wel of geen botox?), iets groter dan Medvedev en ernstiger kijkend dan zijn leerling, bij wie er nog wel een lach van af kan, had het na een eerste korte gesprek met Rutte gehad met de journalisten. En zei toen de journalisten gevraagd werden te vertrekken: ,,Godzijdank."

Rutte, denk in Rusland ook aan deze mensenrechten

2011-10-19T10:34:00.005+04:00

Hij deinst er niet voor terug. Premier Mark Rutte heeft stellig aangekondigd donderdag tijdens zijn bezoek in Moskou de kwestie rond de in de gevangenis overleden Russische advocaat Sergej Magnitski (zie hieronder voor de documentaire Justice for Sergei over zijn dood)aan te kaarten. Maar als Rutte zich echt op het stoere pad begeeft, dan herinnert hij president Dmitri Medvedev en premier Vladimir Poetin ook aan een aantal andere mensenrechtenzaken.

Rutte durft het aan om met de Magnitski-zaak een gevoelige kwestie aan te roeren. Het Kremlin moet niets hebben van Westerse kritiek en Nederland hecht grote waarde aan de economische relatie met de Russen. Magnitski overleed twee jaar geleden in een Russische gevangenis. Hij streed tegen een omvangrijke corruptiezaak, waarbij overheidsfunctionarissen betrokken waren. Hij belandde echter zelf in de cel op verdenking van belastingfraude. De 37-jarige Magnitski stierf in de gevangenis aan een hartstilstand. Een opzettelijk gebrek aan medische hulp leidde naar zijn dood, concludeerde een onderzoekscommissie. Medvedev heeft gezegd dat de zaak volledig moet worden onderzocht. Maar de betrokkenen achter Magnitski's dood gaan vooralsnog vrijuit. Rutte gaat Moskou hoogstpersoonlijk aansporen om vaart te zetten achter het onderzoek.
Als de premier toch bezig is, moet hij het in datzelfde gesprek ook hebben over de noordelijke Kaukasus. Ruslands achtertuin, waar aanslagen vrijwel elke dag voorkomen. Waar de Russische veiligheidstroepen ongemoeid hun gang gaan. Kaukasische mannen worden van hun bed gelicht op verdenking van terrorisme en banden met de radicale islam. Ze verdwijnen en niemand weet waar ze verblijven. Rutte moet de naam van Amir Tsjanijev maar eens laten vallen. Hij werd op vier september ontvoerd in Ingoesjetië en is sindsdien niet meer gezien.
Als Rutte praat over verdwijningen in de Kaukasus, dan kan hij niet heen om de naam Anna Politkovskaja en vragen hoe staat het met de vrije pers. De journaliste werd in 2006 gedood. Zij stelde moorden, verdwijningen en martelingen, met name in het Tsjetsjenië van president Ramzan Kadirov, aan de kaak. Haar moordenaars zijn gepakt, maar de opdrachtgever loopt vrij rond. Politkovskaja is de bekendste naam uit een rijtje van vermoorde journalisten, waaronder Natalja Estemirova, tevens mensenrechtactiviste. Andere journalisten bijven liever in leven en kiezen ervoor om zelfcensuur toe te passen.
Rutte's bezoek valt te vroeg. Als hij zijn reis voor eind oktober had geboekt dan had hij met eigen ogen kunnen zien hoe de Russische autoriteiten omgaan met demonstraties van oppositieleden. Elke 31e van de maand protesteren ze tegen de overheid. Deze 31e staat symbool voor artikel 31 uit de Russische grondwet, dat het recht geeft om te demonstreren. Daar denkt de Russische overheid anders over en verleent de oppositie geen toestemming voor demonstraties. Steevast worden toch demonstrerende oppositieleden op deze dag gearresteerd. Of slechts een select groepje krijgt goedkeuring om te demonstreren.
Meer protesten of betogingen kunnen rekenen op tegenwerking. Als liberaal draagt Rutte de gay pride ongetwijfeld een warm hart toe. Maar elk jaar verbiedt de Moskouse gemeente deze optocht en homo's die die dag toch op straat verschijnen worden in elkaar geslagen. Rutte moet het ook maar hebben over het Chimki-bos. Hier wordt op initiatief van de overheid een snelweg aangelegd door een eeuwenoud bos. Het gebruik van geweld om tegenstanders van de snelweg uit de weg te ruimen vormt geen uitzondering. Voorvechtster Jevgenija Tsjirikova weet er alles van. In het Kremlin horen ze niet graag haar naam.
Als Rutte daadwerkelijk indruk wil maken dan confronteert hij niet alleen Medvedev met deze onderwerpen, maar ook Poetin. De laatste heeft het immers voor het zeggen in Rusland.

'Mooie Joelia' heeft thuis weinig vrienden

2011-10-10T20:46:00.003+04:00

De ramen zijn gesloten, de rolluiken omlaag en het ijzeren hek is dicht. De villa van Joelia Timosjenko in Dnjepropetrovsk, de stad waar zij is geboren, oogt verlaten. Ruim drie maanden is de Oekraïense oppositieleider niet thuis geweest.
Want de 50-jarige Timosjenko - beroemde blonde vlecht, mooi, mantelpakjes, felle retoriek - zit vast in de Oekraïense hoofdstad Kiev. 's Lands bekendste politicus staat sinds juni dit jaar terecht voor machtsmisbruik bij het gasakkoord dat Oekraïne in 2009 sloot met Rusland. Tijdens het proces mag ze Kiev niet verlaten. De oud-premier belandt begin augustus zelfs in de cel, omdat ze niet opstaat voor rechter Rodjion Kirijev en hem beledigt. Als het goed is, maar niets is zeker (de rechter heeft al een paar keer een pauze van twee weken ingelast), volgt morgen haar vonnis. De openbare aanklager eist een gevangenisstraf van zeven jaar. In binnen- en buitenland, met de Westerse leiders voorop, wordt beweerd dat het gaat om een politiek proces. President Viktor Janoekovitsj wil zich ontdoen van zijn grootste concurrent.
Populair is Timosjenko niet in haar eigen Dnjepropetrovsk, bijna vierhonderd kilometer ten zuidoosten van Kiev. Tijdens de presidentsverkiezingen vorig jaar haalt ze minder stemmen dan Janoekovitsj. De inwoners vinden dat ze niet veel heeft gedaan voor Dnjepropetrovsk en weten: wie in Oekraïne rijk is geworden, kan dat nooit op een eerlijke manier hebben gedaan. Terwijl ze wel beweert voor een rechtvaardig Oekraïne te strijden, zegt hoofdredactie Jelena Garagoets van de onafhankelijke, lokale krant Litsa.
Rond het huis van Timosjenko staan de villa's van haar familieleden. Achter hekken en omringd met camera's. Bij een van de poorten staat een bewaker. De woningen zijn nog geen jaar oud en alles zit er schoon en verzorgd uit. Zelfs het gras buiten het hek aan de straat wordt besproeid.
De wat vervallen woning met scheve kozijnen en het vergane geel op de buitenmuren van de 51-jarige Aleksander Morzajev grenst aan het luxe villacomplex van de Timosjenko's. Zijn huis staat te koop. Maar dat heeft niets te maken met zijn buren. ,,Dat is mijn eigen keus." Van Timosjenko merkt hij weinig. ,,Ik weet nooit of ze thuis is. Je ziet haar nooit lopen over straat. Toen ze nog premier was, merkte ik het alleen als er politieauto's voorbij reden." Hij heeft het niet op haar. Net als de andere omwonenden die in kleine houten huisjes wonen. Zijn stem ging niet naar zijn stadsgenoot. ,,Ze heeft nooit wat voor ons betekend. Ze heeft er niet voor gezorgd dat Dnjepropetrovsk EK-wedstrijden toegewezen kreeg."
Toch neemt hij het voor haar op en gelooft hij dat ze de dupe is van een politiek spel. ,,Het is een showproces net als onder Stalin gebeurde. Waarom gebeurt het nu en niet eerder? Dit is geen zaak, waarvoor iemand in de gevangenis hoort te zitten."
Antonina Boljoera (62) moet even nadenken, waarom Timosjenko niet geliefd is in Dnjepropetrovsk. In een restaurant aan de oever van de rivier de Dnjepr veegt ze met een servet over haar lippen. Boljoera was de boekhoudster van Timosjenko, toen ze rijk werd in de gaswereld en de bijnaam 'Gasprinses' verwierf. Nu zit ze in het Oekraïense parlement namens Blok Joelia Timosjenko. ,,Al de mensen hier werken in de fabrieken van Rinat Achmatov (de rijkste man van Oekraïne, FA). Hij steunt Janoekovitsj." Dan zegt ze: ,,Joelia is van heel Oekraïne. Niet alleen van Dnjepropetrovsk."

Optimaal bruin worden doe je zo

2011-10-04T11:01:00.020+04:00

Met de lange winter voor de deur of achter zich willen de Russen tijdens de zomer zo goed mogelijk bruin worden en zo veel mogelijk zon meepikken. Dus liggen ze op het strand met hun armen gedraaid, zodat de binnenkant ook verkleurt. Maar naast liggen is ook een andere houding populair voor een optimale bruine kleur: staan. Met een boek, de armen gedraaid achter het hoofd, kletsend met anderen, met een biertje erbij of met het eten van de populaire zonnebloempitten.

Op het zandstrand van Anapa aan de Zwarte Zee:

Op het grasveld aan een meer in Moskou:

Op het kiezelstrand van Sotsji aan de Zwarte Zee:

Aan de Russische wijn en champagne

2011-09-27T15:01:00.011+04:00

Op de eerste avond is het meteen al raak. Hoteleigenaar Artoer schotelt me drie verschillende glazen wijn voor. Uit Rusland. Tweemaal rood en een wit. Zoet en halfzoet natuurlijk, want daar zijn ze hier gek op.
Anapa, de badplaats aan de Zwarte Zee, ligt om de hoek van de Russische wijnstreek, de Koeban. Dat is te merken. Je struikelt over de wijnbars, die vaak niet meer zijn dan een paar tafeltjes met een bar. Of alleen die laatste. Achter de bar hangen aan de muur verschillende wijntonnen met een kraantje of dozen met een slangetje voor het tappen van wijn. Een glas (merlot, chardonnay, sauvignon etc) van 100 gram kost tussen de 7 en 11 roebel. Dat is niks natuurlijk: 16 tot 25 eurocent. Even een paar glaasjes drinken en weer weg. Zo van het werk naar huis. Een fles wijn kopen kan natuurlijk ook. Een prima chardonnay van het merk Mischako voor 90 roebel (ruim 2 euro) en een merlot van hetzelfde merk voor 125 roebel (2,90 euro).
De tap blijkt voor de thuisdrinker in Anapa een prima uitkomst. Een stevige vrouw komt met haar zoon een wijnbar binnen en zet twee lege flessen van anderhalve liter op de toonbank, nog eentje van een liter en tenslotte een lege waterfles van vijf liter. Ze laat ze vullen met wijn en wacht tevreden op haar vriendin, die een paar liter bijvult.
In Anapa blijken wodka en bier niet meer de favoriete dranken van de Russen. In het café, op het strand, naast de dansvloer of bij een sjasliektent de Russische wijn staat op tafel.
Even een wijngaard bezoeken is wat lastiger. Eentje die open is voor bezoekers ligt op zeventig kilometer afstand van Anapa en een wijnfabriek dichterbij doet niet aan rondleidingen.
Dan maar naar de champagnefabriek van Abraoe-Djoerso, die makkelijker te bereizen is. Onderweg langs wijnvelden. Veel stellen ze niet voor. Zeker niet de Russische met hun grotendeels bruine en kale struiken. De wijngaarden waar de Fransen aan meewerken zien er een stuk groener en voller uit. Tijdens de drooglegging onder voormalig Sovjetleider Michail Gorbatsjov hadden de wijnproducenten het zwaar. Sommige wijngaarden, zoals in Dagestan en rond Anapa, werden vernietigd. Nog altijd moet de Russische wijnindustrie deze klap te boven komen.
De champagne (zoet, droog, rose, rood) smaakt prima, maar mag alleen in Rusland zo worden genoemd. Kisten met druiven gaan de vrachtwagen in. De champagne van Abraoe-Djoerso smaken een klasse beter dan de goedkope Sovjetchampagne, die vooral populair is bij bruiloften. En waarom de Russische voorkeur voor zoet? ,,Dat vinden we lekker", luidt het simpele antwoord van de gids.

Voor jaren aan elkaar gekoppeld

2011-09-26T09:24:00.007+04:00

Vrijwel zeker keert premier Vladimir Poetin terug als president van Rusland. Het huidige staatshoofd Dmitri Medvedev doet voor hem een stap opzij. Samen lijken ze zich te hebben verbonden aan de toekomst van hun land.

Na de vorige Russische presidentsverkiezingen in 2008 dook de volgende spotprent op. Om en om bleken de Russische leiders kaal te zijn of haar te hebben. Vanaf de blote schedel van Lenin tot en met de grijze haardos van Boris Jeltsin. Daarna kwamen premier Vladimir Poetin, zonder haar, en president Dmitri Medvedev, met haar. Om de beurt verschillende keren afgebeeld. Poetin steeds kaler en met meer ingevallen wangen. Medvedev steeds grijzer en met hangende wangen. Op het laatst zien ze eruit als twee verschrompelde opa's. De spotprent lijkt uit te komen.
Strak georganiseerd was het congres van Ruslands grootste politieke partij Verenigd Rusland afgelopen zaterdag. Alles verliep volgens het geplande scenario. Poetin (58) droeg eerst Medvedev (46) voor als nummer één van de kandidatenlijst van Verenigd Rusland bij de komende parlementsverkiezingen in december. Voor hem ligt een rol als premier in het verschiet. Vervolgens was het wachten op de beslissing waar heel Rusland over speculeerde. Medvedev gaf zijn steun aan Poetin als komende president van Rusland bij de verkiezingen in maart 2012. Het luide applaus van de elfduizend aanhangers klonk door het Moskouse overdekte sportstadion Loezjniki.
De hele scene past in Ruslands geleide democratie. Nog zes jaar Poetin. Het is de nieuwe termijn voor een Russische president. En waarschijnlijk zes jaar erbij, want de president mag voor een termijn herkozen worden. Weinig staat dit in de weg. Russische verkiezingen kennen een voorspelbare afloop: het Kremlin wint altijd. Desnoods met fraude. De Russische bevolking heeft het nakijken. Maakt Poetin, die ook al president was in de periode 2000-2008, de komende twaalf jaar af dan heeft hij twintig jaar over Rusland geheerst. Daarna is mogelijk Medvedev aan de beurt en wisselen ze van positie. Zo kan het duo aanblijven tot 2036 en wellicht langer.
De wisseling van de wacht zorgt voor teleurstelling onder de Medvedev-getrouwen. Hij kiest niet voor een eigen koers en lijkt te handelen bij Poetins gratie. Ze voelen zich bedrogen na te hebben geloofd in de oprechtheid van Medvedevs woorden. Weg zijn de dromen over meer persvrijheid en meer invloed van het parlement. Thema's waar Poetin amper wat mee heeft. Vanuit het Kremlin wordt alles strak geregisseerd. In zijn eerste acht jaar als president kwamen de televisiezenders in overheidshanden en werd de oppositie het leven onmogelijk gemaakt. Een van Medvedevs voornaamste economische adviseurs, Arkadi Dvorkovitsj, berichtte op het microblog Twitter teleurgesteld na het horen van de nieuwe rolverdeling. 'Er is geen enkele reden tot vreugde.' Zijn volgende bericht luidde: 'Het is tijd om over te schakelen naar het sportkanaal.'
Verbitterd klonk Gleb Pavlovski op de radiozender Echo Moskvi. Medvedev ontsloeg hem dit jaar als politiek adviseur. Hij vermoedt dat Medvedev onder druk opzij is gestapt. 'Ik denk dat dit het instituut van het presidentschap, het karakter van het politieke proces in het land en de legitimiteit van de politieke macht in de toekomst ondermijnt. Het is een crisis.'
Halen Medvedev en Poetin samen 2036? Gevaren dreigen er wel. De grootste angst van het Kremlin is de woede van de burgers. De sluimerende economische crisis kan toeslaan. Met werkloosheid als gevolg. In sommige regio's, zoals in de exclave Kaliningrad, mort het volk uit onvrede over het beleid. De gouverneur van Kaliningrad ruimde hierdoor vorig jaar het veld. Nu al valt een Poetin-moeheid te bespeuren. De Russische bevolking is de corruptie en bureaucratie, waar Poetins partij Verenigd Rusland het symbool van is, meer dan zat. De noordelijke Kaukasus blijft een bron van zorg. Het geweld in dit gebied kan zich uitbreiden met als gevolg dodelijke aanslagen in de Russische steden, zoals dit jaar op de Moskouse luchthaven Domodedovo. Tot frustratie van de bevolking, die zich afvraagt waarom het Kremlin hierop geen antwoord heeft.
Zelf gelooft Poetin dat hij het volk achter zich weet te houden: 'De taak van de regering is niet alleen om honing te gieten in een kopje, maar soms ook het toedienen van een bitter medicijn. Maar dit moet altijd open en eerlijk gebeuren, en dan zal de meerderheid van de bevolking de regering begrijpen.'

'Ik wil geen Moskoviet worden'

2011-09-19T09:02:00.015+04:00

Binnen tien dagen viel de beslissing. President Dmitri Medvedev heeft het gebied ten zuiden en zuidwesten van Moskou aangewezen als de plek waar de Russische hoofdstad gaat uitbreiden. Niemand houdt de opmars van de miljoenenstad tegen.

De bus rijdt onder de MKAD, de ringweg die Moskou omsluit en waar het verkeer als vanouds vast staat, door en dan houdt de Russische hoofdstad op te bestaan. Geen flats meer, maar de laatste restjes woningen en bedrijven. Als de bus die heeft gepasseerd, openbaart zich ten zuidwesten van Moskou een groene vlakte met plukjes bos. Ruslands befaamde berkenbomen schieten voorbij. Evenals de reclameborden voor vakantiehuizen midden in de natuur.
Dit groene gebied behoort straks tot de verleden tijd. Het wordt slachtoffer van de moderniseringsdrang van president Dmitri Medvedev. In juni lanceerde hij zijn uitbreidingsvoorstel van Moskou tijdens een economisch forum in Sint-Petersburg. Moskou moet de ruimte krijgen om zich te ontwikkelen. Want binnen de MKAD barst de stad, die officieel 11,5 miljoen inwoners kent, uit haar voegen. Per jaar stijgt de bevolking sinds 2002 met 200.000 mensen. De drukte is het meest zichtbaar aan de files: de wegen slibben dicht. Op hetzelfde forum opperde Medvedev de komst van een internationaal financieel centrum om de concurrentie met andere wereldsteden aan te kunnen. Op 1 juli gaf de president de opdracht aan de Moskouse burgemeester, Sergej Sobjanin, en de gouverneur van de oblast (regio) Moskou, Boris Gromov, binnen tien dagen met een plan te komen.
Zij antwoordden binnen de tijdslimiet en kozen voor een uitbreiding ten zuiden en zuidwesten van Moskou. Een gebied van 144.000 hectare, waardoor de hoofdstad, met de huidige 107.000 hectare, 2,35 keer zo groot wordt als nu. Ter vergelijking: de provincie Utrecht beslaat ruim 144.000 hectare. Het gaat om de plek buiten Moskou waar het minst bevolkt is. Momenteel wonen hier 250.000 mensen. Overheidsgebouwen, inclusief de kantoren van de premier en het kabinet en de presidentiële administratie, verhuizen naar deze 'stad van de ambtenaren', waardoor het centrum van Moskou een leefbaarder karakter krijgt. Twee miljoen mensen komen in het nieuwe deel te wonen. Ten westen van Moskou is plek voor het financiële centrum. De plannen bieden ook ruimte voor een metrolijn naar het innovatiecentrum Skolkovo, Medvedevs antwoord op Silicon Valley. De details zijn onbekend en de financiering is nog niet rond, maar over twintig jaar moet de uitbreiding voltooid zijn. Dat de plannen niet vaststaan, bewees Sobjanin halverwege augustus. De gemeente had de uitbreiding opgerekt: van 144.000 naar 160.000 hectare. ,,De extra grond biedt ruimte voor de ontwikkeling van Moskou voor de komende vijftig jaar", motiveerde de burgemeester de wijziging.
Na dertig minuten rijden vanuit Moskou bereikt de bus Troitsk. Moskou slokt deze slapende stad met haar 37.600 inwoners straks op. Volgens de Russische krant Izvestija komen in Troitsk onderwijs- en wetenschapsinstellingen. De zomerhitte versuft de stad nog meer. Het centrum bestaat alleen uit flats. Bij een winkelcentrum zitten jong en oud op bankjes uit te blazen in de schaduw. Alleen bij de supermarkt is het een komen en gaan van mensen.
Zij mogen zich in de toekomst inwoner van Moskou noemen. Met alle voor- en nade Politici beslissen over ons."
Inspraak hebben de betrokken bewoners tot dusverre niet gehad. De plannen zijn een speeltje van de Russische machthebbers. Toch belooft Sobjanin aan de bewoners de kans om mee te denken: ,,Publieke hoorzittingen en referenda komen niet. Niettemin houden we zeker publieke hoorzittingen over specifieke aspecten, zoals de gezondheidszorg, woningbouw, onderwijs en de inrichting van het landschap."
Veiligheidsmanager Oleg Vasilev (35) koestert geen enkele illusie over de invloed van de burgers, laat hij weten tijdens een wandeling door Troitsk. ,,In een democratisch land telt de bevolking mee. Maar hoe totalitairder het regime, hoe minder het volk iets te zeggen heeft." Neemt niet weg dat hij achter de uitbreidingsplannen staat. ,,Het kan niet dat in Moskou de ambulance en de brandweer in de file staan als ze uitrukken."
Halverwege Troitsk en de Russische hoofdstad ligt Desna. Een datsjadorp dat doormidden wordt gespleten door de gelijknamige rivier. Houten huisjes met tuinen kijken uit over het slingerende water. De wc bevindt zich in een hokje in de tuin. Dit zijn de datsja's van de arbeidersklasse. Rond deze traditionele woningen bouwen de nieuwe rijke Russen hun eigen stenen buitenhuis. Ze verstoppen zich achter hun muren.
Bij de rivier zoeken de bewoners verkoeling tegen de brandende zon. Op een grasveld liggen de vriendinnen Tatjana Jevsoekova (38) en Jelena Doebogrizova (37). Jevsoekova is in Desna geboren en woont hier nog altijd. Doebogrizova bezoekt haar moeder als ze de hitte in Moskou wil ontvluchten. Ze scharen zichzelf onder de werkende klasse. Ze vrezen voor het lot van Desna. ,,Straks bestaat alles uit beton en asfalt", zegt Doebogrizova bezorgd. ,,Met huizen van meerdere verdiepingen en winkelcentra", vult Jevsoekova aan. Ze vervolgt: ,,Er komen bouwprojecten waar zakenmensen aan kunnen verdienen. Door corruptie. Alleen de elite gaat hier wonen. Ik vrees de dag dat ze langskomen, op mijn deur kloppen en zeggen: 'Mevrouw, u moet verhuizen.' Dan kom ik in een flat terecht en het geld dat ik voor mijn datsja en de grond krijg, bedraagt nooit de werkelijke waarde."
Verzet heeft geen zin. Een voorbeeld vormt de komst van een snelweg tussen Moskou en Sint-Petersburg door een eeuwenoud bos. Een plan afkomstig van de regering, maar het stuit op verzet van burgers. Ze blijken kansloos. Inwoners van Boetovo, een voorstad ten zuiden van Moskou, vochten een confrontatie uit met de autoriteiten om de vernietiging van particuliere huizen te voorkomen. Het mocht niet baten.
De twee vrouwen beseffen dat ze in een kansloze positie zitten en zien daarom het nut van protesteren niet in. ,,Met de ouderen die hier wonen?", kaatst Doebogrizova terug. ,,In Boetovo maakte het toch ook niks uit? De regering luistert niet naar ons."

Van de dansvloer verwijderd

2011-09-16T15:40:00.006+04:00

Elke avond was het feest bij één stolovaja in het centrum van Anapa aan de Russische Zwarte Zee. Steeds een dansende menigte vakantievierders rond een zee van tafels, waar iedereen zat te eten en te drinken. Dus de laatste avond in Anapa zelf meegedanst.

De dansvloer stroomde vooral vol bij de onderstaande Russische (zomer)hits. De armen ging de lucht in. Van de 'gewone' Rus (vooral nep-adidas, dik en vet eten) uit steden als Jaroslavl en Jekaterinenburg. Zelf werd ik door de bewaking van de dansvloer verwijderd. Omdat ik een glas Russische rosé in mijn handen had.
Wat de muzieksmaak van Anapa betreft: het afgelopen weekend trad daar in club Mabi Snap! op. Juist ja, die wereldberoemde band uit de jaren negentig met hits als Rythm Is A Dancer en The Power, met Russisch intro. Dat verklaart wellicht hun populariteit.

Maar nu tijd voor de Russische (zomer)hits:

De klap van de Zwarte Tijger

2011-09-02T11:57:00.003+04:00

,,Moskou wordt een oorlogsgebied." Onheilspellende woorden van een voetbalsupporter die op een poster stond afgebeeld met een masker voor zijn gezicht en een capuchon op. Agenten hadden de poster ontdekt, schreef de Russische krant Kommersant. Na de wedstrijd van afgelopen zondag tussen Spartak Moskou en CSKA Moskou zouden ze een anti-Kaukasusmars houden van de Komsomolboulevard, niet ver van het stadion, naar discotheek Garazj.
De aanleiding voor deze oorlogstaal was een ruzie om een meisje. Op 13 augustus deelde Rasoel Mirzajev (25) uit de Kaukasische deelrepubliek Dagestan buiten bij Garazj een klap uit aan student Ivan Agafonov (19, foto rechts). Mirzajev, 'de Zwarte Tijger', is wereldkampioen sambo, een Russische vorm van judo. Agafonov zou Mirzajevs vriendin, Alla Kosokorovaja, hebben versierd. Na de enkele klap moest Agafonov naar het ziekenhuis. Vier dagen later overleed hij. Uit onderzoek bleek dat Agafonov om het leven kwam door zijn val op het asfalt. Niet door de klap.
Dat de oorlogstaal van de nationalisten/voetbalhooligans serieus moet worden genomen, bewezen ze in december van vorig jaar. Toen kwam het in Moskou tot rellen tussen de politie en nationalisten die de jacht hadden geopend op Kaukasiers en Centraal-Aziaten. De onlusten sloegen over naar andere Russische steden. Deze keer was de dood van Spartaksupporter Jegor Sviridov de oorzaak. Hij was vermoord door een Kaukasier. Wat toen kwaad bloed zette bij de nationalisten was de vervroegde vrijlating van de meeste verdachten.
Dat gebeurde bij Mirzajev niet. De rechter ging akkoord met een borgtocht van vijf miljoen roebel (120.000 euro), maar dit besluit werd later teruggedraaid. ,,Een politieke beslissing", vond de advocaat van Mirzajev. De rechter deed dit alleen om te voorkomen dat nationalisten zich begonnen te roeren, was zijn mening.
Maar dat deden de nationalisten toch. Zij verzamelden zich bij het gerechtsgebouw, waar een aantal van hen werden opgepakt. Wat deze keer de nationalisten tegen stond, was dat achttien politici uit Dagestan het borgverzoek van Mirzajev steunden. Voor de nationalisten een bewijs dat onderscheid wordt gemaakt tussen de verschillende nationaliteiten binnen Rusland.
De nationalisten voelen zich al op de tweede plaats staan. De snelle vrijlating van de verdachten rond de moord op Sviridov voedden bij Dmitri Demoesjkin (32), leider van de verboden ultranationalistische beweging Slavsische Unie, en zijn aanhangers het gevoel dat de Russische autoriteiten de eigen bevolking vergeet en immigranten uit de Kaukasus en Centraal-Azie bevoordeelt. Deze gedachte wint terrein doordat de Russische regering miljarden roebels pompt in de ontwikkeling van de onrustige Kaukasus. Het geld verdwijnt in de zakken van de lokale bestuurders. ,,De opgekropte frustratie kwam er in december ineens uit", zegt Demoesjkin (32) in een bekende Moskouse bierkroeg.
'Rusland voor de Russen' of 'Moskou is een Russische stad' (zie spandoek) is de leuze van groeperingen als de Slavische Unie. ,,Onze taak is het verdedigen van de Russische belangen", verklaart Demoesjkin. ,,Zeven miljoen immigranten werken in Moskou. Dat zijn banen ten koste van de Russische bevolking. De regering geeft de immigranten veel te makkelijk de kans om zich hier te vestigen." Op de vraag dat juist immigranten de straten schoonvegen en 's winters sneeuw en ijs van de daken halen, antwoordt Demoesjkin: ,,Als de Russen meer betaald krijgen, doen ze dit werk ook."
President Dmitri Medvedev vreest dat de nationalisten Ruslands stabiliteit schaden. Demoesjkin juicht de decemberrellen toe. Hij waarschuwt de autoriteiten dat ze de eigen bevolking niet moeten vergeten. ,,De regering moet de problemen niet verzwijgen, maar meer naar ons luisteren. Anders gaan we de straat op. Dat is ons terrein en dan gebeurt hetzelfde met de Russische regering als in Egypte."
Afgelopen zondag kwamen ze er niet aan te pas. Op de beoogde route van de mars stonden overal agenten.

Toela: heden en verleden

2011-08-23T16:12:00.016+04:00

Twee keer deze zomer Toela bezocht. Een stad met ruim een half miljoen inwoners en tweehonderd kilometer ten zuiden van Moskou. Toela is een provinciestad zoals er meerdere van zijn in Rusland. Met een been in het verleden en een been in de toekomst.
De eerste keer was als toerist. Want Toela, en omgeving, biedt genoeg om twee dagen rond te dolen.
Zo direct met de trein is het verschil met Moskou weer eens duidelijk voelbaar. Aan de voorkant van het station rijden piepende trolleybussen, afdankertjes van vroeger, af en aan. Met trolleybus nummer 5 naar het hotel. Nog altijd beschikt in Toela elke (trolley)bus, tram over twee personeelsleden: een chauffeur en een conducteur (meestal 40+ en vrouw) die bij elke reiziger persoonlijk langskomt om de kosten van het ritje op te halen. Meteen al valt de vriendelijkheid van de bewoners op. Zonder dat ze het gevraagd worden, helpen ze je met het vinden van de juiste bushalte om uit te stappen.
Herinneringen aan het Sovjetverleden zijn er meer dan genoeg in Toela. Het Leninstandbeeld met op de achtergrond het Kremlin, de kilometerslange Leninboulevard, door het centrum, de 1 meistraat en de Rode Legerboulevard, die loopt vanaf het station.
Toela dankt zijn faam, naast de wapenindustrie en de productie van samovars (de typische Russische metalen waterkoker), ook aan Lev Tolstoj, een van Ruslands beroemdste schrijvers. Op een halfuur rijden met de auto ligt zijn landgoed Jasnaja Poljana. Tolstojs huis staat er nog en verderop in het bos bevindt zijn graf. Maar het bijbehorende, glooiende, ongerepte landgoed steelt de show: bossen, heide, een kronkelend riviertje, bruggetjes eroverheen, vlinders en landbouwgrond, waarop vroeger de boeren van Tolstoj werkten. Hoe dieper je het immense landgoed inloopt hoe meer je het gevoel hebt dat je de enige op deze wereld bent.
Toela gaat mee in de tijd. Een winkelcentrum met een filiaal van een Westers elektronicaconcern en een Westerse supermarkt is op de weg naar Jasnaja Poljana verrezen. Westerse automerken vullen de Leninboulevard. Tegenover het monument van de Tweede Wereldoorlog opende op de laatste zondag van juli de eerste McDonalds van de stad. Met net als in de rest van Rusland lange rijen voor de toonbank.

Mijn tweede bezoek was naar aanleiding van een verhaal over de Russische identiteit sinds de val van de Sovjet-Unie. De ouderen koesteren uit nostalgie nog altijd hun identiteit van de nieuwe Sovjetmens en de jongeren zetten hun zoektocht voort bij gebrek aan een duidelijke richting van het nieuwe Rusland.
Dus een gesprek met de 54-jarige kunstenaar Aleksandr Kartasjov, die woont in een oud complex, waar vroeger de productie van samovars plaatsvond. Het personeel woonde en werkte hier. Vanaf de binnenplaats maakt het complex een vervallen indruk met de afgebladerde en vale verf. De voorkant is keurig opgeknapt in wit en zachtroze kleuren. Het huis van Kartasjov is niet-Russisch met zijn hoge plafonds en houten deuren. De goedlachse Kartasjov - zijn haar verward - was op het moment van de augustuscoup toevallig in Moskou. Hij lacht om zijn herinneringen: de tranen van de ongeruste achterblijvers, de straten met tanks en de menigte bij het Witte Huis. Als kunstenaar voelt hij zich een man van de wereld en niet gebonden aan wat voor een identiteit. Zijn dichtbundels Absent en Schaduw van een engel meegekregen.
Journaliste Jelena Viktorovna neemt me mee naar de redactie van Sloboda, aan de rand van Toela, waar zich tevens een villawijk bevindt. De huizen liggen achter hoge muren en de toegangswegen van de wijk zijn afgesloten met een hefboom.
Sloboda, in handen van een Duitse uitgeverij, is een regionaal mediaimperium met niet alleen een krant (ook voor de iPad), maar ook een gelikte internet-portal met nieuws, uitgaan en mode en een glossy tijdschrift. De journalisten zijn overwegend jongeren (20-35) met Viktorovna als grande dame van de redactie. In haar kantoor zegt directeur Vera Kirjoenina dat haar mensen geheel vrij te werk gaan kunnen gaan. ,,We kunnen schrijven over alles wat wij willen." Natuurlijk, zoals me al eerder is overkomen, wil de regionale pers graag een verhaal over die Hollandse journalist in Toela.

'Mijn gevoel voor Rusland wordt minder en minder'

2011-08-18T16:15:00.011+04:00

,,Ik zat in Moskou in het het leger tijdens de putsch van 19 augustus 1991. Op dat moment stond de Sovjetmaatschappij voor een knelpunt. De perestrojka van Michail Gorbatsjov ging niet zo snel als sommige mensen wilden. Er werd veel over gesproken, maar de uitvoering verliep traag. De samenleving was toen in tweeen gespleten. Je had de groep die de veranderingen steunde de beweging die tegen was. Progressief tegenover conservatief. Ik behoorde bij de eerste groep.
Toen al worstelde iedereen met zijn identiteit (tijdens de Sovjet-Unie riepen de machthebbers de nieuwe Sovjetmens uit. De benaming voor alle inwoners van de vijftien Sovjetrepublieken als Rusland, Georgie en Oezbekistan. De nationaliteit, cultuur en taal stonden op de tweede plaats. Voorop kwam dat iedereen zich ondergeschikt maakte aan de overheid, aan het communisme, FA). De politieke ideologie veranderde. Niemand wist: 'Wie zijn we, wat is onze plaats.' Niemand wist hoe de perestrojka afliep.
De conservatieve leiders van de communistische partij en hun mislukte augustuscoup versnelde het proces. De Sovjet-Unie viel uiteen. Er kwam een ban op de communistische partij. We kregen democratische vrijheden. We voelden dat we getuigen waren van een historische ontwikkeling.
Dat had gevolgen voor je identiteit. Voor mij verliep dat proces soepel. Ik koos voor een ander leven. Ik verliet het leger en ging het zakenleven in. Je kreeg een paspoort van het land, waar je op dat moment woonde. Ik ontving een Russisch paspoort en zag Rusland als mijn moederland. Voor anderen, met een vaste baan, was het zwaar. Zij verloren hun zekerheden. Ze raakten getroffen door vrijhandel, kapitalisme en hyperinflatie.
Voor velen was de Sovjet-Unie een onderdeel van hun identiteit. Maar opeens was het afgelopen met de Sovjet-Unie (officieel kwam die op 25 december 1991 ten einde). Er liepen grenzen tussen de landen. Dat nam tijd in beslag om dat te erkennen. Zo zaten mijn ouders in Wit-Rusland, mijn vrienden in Oekraine en ik in Moskou.
Nu na twintig jaar voelen logischerwijs zich meer mensen verbonden met Rusland. Dat gaat stap voor stap. Het helpt natuurlijk als iedereen een Russisch paspoort krijgt. Volgens onderzoek voelt eenderde van de bevolking zich verbonden met Rusland, eenderde wil het land verlaten en de rest is op zoek naar zijn identiteit.
De maatschappij moet serieus gaan nadenken over welke maatregelen genomen moeten worden in de politiek, economie en sociaal-maatschappelijk. Dus meer democratie en zo ook meer zorg voor bijvoorbeeld de ouderen. Zo creeer je een identiteit. Zodat de bevolking trots is op Rusland en zich vol overgave voor het land inzet."

Andrej (50), manager bij een Westers bedrijf.

,,Als kind zag ik de rijen voor de winkels staan. Voor brood, boter, worst. Maar thuis had ik het goed. Als kind raakte ik niet bewust van de problemen en mijn ouders hadden een stabiele baan en een goed salaris.
Na de val van de Sovjet-Unie veranderde dit. Mijn zag in het leger en moest vechten in Tsjetsjenië. Fabrieken gingen dicht en mensen raakten werkloos. Anderen verloren hun huis, doordat ze meededen aan gokspellen. Zakenmensen losten hun ruzies met geweld op. Dit zag je niet elke dag, maar je kreeg er genoeg van mee.
Desondanks voelde ik me snel verbonden met Rusland. Mijn vader werkte voor de overheid. Eerst voor de Sovjet-Unie. Daarna namens Rusland. De keus was dus makkelijk. Daarbij ben ik geboren en getogen in Rusland. Ik hou van mijn land. Maar ik zie genoeg vrienden van mijn leeftijd die geen vaderlandsliefde kennen. Juist, omdat ze opgroeiden in het nieuwe Rusland.
De ouderen hier in Toela houden vast aan hun Sovjetidentiteit. Dat komt voort uit pure nostalgie. In hun ogen was vroeger alles beter. Ze hebben de verandering van straatnamen, zoals de Leninboulevard en de 1 meistraat verhinderd. Van mij mogen de straatnamen blijven bestaan. Ze herinneren aan onze geschiedenis. Maar ik wil niet terug naar de Sovjet-Unie. Dat was een tijd van repressie.
Mijn gevoel voor Rusland wordt minder en minder. Steeds meer goedkope immigranten nemen onze banen over. De overheid doet daar te weinig tegen. De regering zegt dat ze met maatregelen komt, maar ze praat alleen maar. Een paar jaar geleden wilde ik vertrekken naar het buitenland, want het leven is daar beter. Nu heb ik in Toela een baan in de reclame. Maar als de kans zich voordoet, ga ik erover nadenken Rusland te verlaten."

Dmitri Isakov (27).

Liefdesrelatie komt Maksim Galkin goed uit

2011-08-16T12:08:00.013+04:00

Triomfantelijk meldden media afgelopen week het grote nieuws. Ze hadden het ontdekt: een van Ruslands beroemdste tv-presentatoren Maksim Galkin (35) was eindelijk getrouwd met diva Alla Poegatsjova (62). Het stel kent elkaar tien jaar en wordt haast niet los van elkaar gezien.
Sinds 2001 gieren de geruchten rond of ze wel of niet met elkaar het huwelijksbootje zijn gestapt. Niemand die dat kan bevestigen. Roddelbladen en -sites schrijven elk teken op dat erop wijst dat ze zijn getrouwd. Dit keer was het een anonieme bron, die beweerde dat in april van dit jaar de grote dag had plaatsgevonden. De Russische bevolking kijkt er vertwijfeld naar. Een niet-representatieve steekproef onder vijf Russen maakt duidelijk dat drie van mening zijn dat ze getrouwd zijn en de twee anderen niet.
Het is een spel, menen degenen die zeggen dat ze niet getrouwd zijn. Bedoeld voor de pr van met name Galkin. Hij profiteert van de grootsheid van Poegatsjova. Zij is al tientallen jaren een beroemdheid in Rusland. Vanaf de jaren zestig scoort ze de ene hit na de andere, acteert ze in films en is ze niet weg te slaan uit de roddelbladen. Dat pakt niet verkeerd uit voor Galkins carrière. Zij aan zij presenteren ze amusementsprogramma's, waarin beroemde Russen hun zangkunsten vertonen. De primadonna, zoals de Russische pers Poegatsjova noemt, kreeg Galkin zover om samen te zingen in een videoclip. Maar Galkin - soms met zijn bril suf overkomend en de andere keer hip gekleed - kan het ook alleen. Met het spelprogramma Wie wil Maksim Galkin worden? of de late night show Goedenavond met Maksim toont hij zijn diversiteit.

Maar of ze echt officieel getrouwd zijn? Poegatsjova ging op haar website in op het laatste gerucht. Van het instituut trouwen moet ze niets hebben, schreef ze. In een interview begin deze maand met het roddeltijdschrift Geheimen van de sterren zei Galkin over hun relatie: ,,Ik kan niet doen alsof we getrouwd zijn. We hebben het goed samen. Maar ik denk niet dat dat ik moet zeggen: wij zijn man en vrouw. Wat maakt het uit hoe je liefde noemt. Man en vrouw, geliefden. We hebben geen stempel in ons paspoort. Dat wil ik niet en Alla niet."
Poegatsjova is niet slecht voor hem. Dat geeft Galkin toe ,,Na mijn ontmoeting met Alla ben ik niet minder populair geworden", zegt hij tegenover de Litouwse internetsite DELFI. Maar benadrukt hij: ,,Al voordat ik haar leerde kennen, presenteerde ik Wie wil miljonair worden."
Daar heeft hij een punt. Voor zijn Poegatsjova-jaren was Galkin al een beroemdheid. Voornamelijk door Russische politici in parodieën op de hak te nemen. Ook nog op de televisie ten overstaan van het Russische volk. Zijn slachtoffers zijn niet de minsten. Oud-president en huidig premier Vladimir Poetin is er een van en dat is niet iemand die het waardeert als hij in de maling wordt genomen. Een satirisch programma sneuvelde onder hem. Galkin komt ermee weg. Zijn grappen blijven binnen de spelregels. Een van Poetins vicepremiers was in juni zelfs aanwezig op de 35e verjaardag van Galkin.
Maar tegenwoordig is het beeld van Galkin vooral dat hij aan de hand van Poegatsjova loopt. Het levert hem een bijnaam op: Maksim Alkin. Met de achternaam verwijzend naar Poegatsjova's voornaam Alla.

Gekleed alsof het -25 graden is

2011-08-12T17:55:00.004+04:00

De Russische medische regels rond het zwemmen staan niet op zichzelf. Met arts Ilona Denisenko sprak ik over de typische Russische gewoonten in de gezondheidszorg. Want Russen en hun gezondheid, het is een aparte wereld. Zeker als het om de gezondheid gaat van de jongste Russen.
Zo ook als de winter is afgelopen, de zon voor het eerst warm aanvoelt en de temperatuur voorbij de tien graden boven nul schiet. Zelfs dan lopen jonge kinderen er nog altijd bij alsof het -25 graden is. Een dikke winterjas en -broek aan, waardoor ze amper hun armen en benen kunnen bewegen en eruit zien als Michelinmannetjes. Hun muts strak over hun hoofd en de sjaal en handschoenen mogen natuurlijk niet ontbreken. Pas als dat in orde is, krijgen ze toestemming van hun ouders om naar buiten te gaan. Nog eentje. Zodra het griepseizoen begint, hangt in de metro reclame van pilletjes en schoonmaakmiddelen die de bacteriën op afstand moeten houden. Want oh wee, als het kroost toch een keer verkouden raakt.
Denisenko knikt bij de voorbeelden bevestigend en moet erom lachen. ,,Over al die typische gewoonten kan ik wel meer dan een boek over schrijven." Ze voegt er eentje toe. ,,Wist je dat ouders bij de McDonald's vragen of ze geen ijs in de cola willen doen. Ze zijn bang dat hun kinderen keelpijn krijgen.
,,Ook als kinderen een beetje koorts, al is het maar 37,5 graden, hebben, dan hebben ouders meteen het idee dat ze iets moeten doen. Meteen komen ze met medicijnen. Maar je moet hen laten uitzieken. Het is onzekerheid en ze staan onder invloed van oma. Daar durven jonge ouders niet tegen in te gaan. Sommigen wel, maar de meesten niet. Thuis is de gezondheid gebaseerd op tradities. Die gaan honderd jaren terug. Ik heb ouders langs gehad met kinderen met koorts. Ik raadde hen aan om geen medicijnen te nemen. De kinderen moesten uitzieken, adviseerde ik. De ouders heb ik nooit meer terug gezien. Ze moeten vertrouwen krijgen in de artsen. Via informatie op scholen, televisie, de schooldokter. Maar voordat dat veranderd is, zijn we een paar generaties verder.

Hier in Rusland worden medicijnen gemaakt die het immuunsysteem verbeteren. Ze zijn ongelooflijk populair. Dat zijn medicijnen die je alleen gebruikt bij HIV-patiënten of met hepatitus C. Als je kijkt naar landen als Finland, Noorwegen en Zweden, daar gebruiken ze het minst medicijnen en zijn de mensen het meest gezond.
Met de Russische artsen is niks mis. Ze zijn goed opgeleid. Maar bij de ziekenhuizen ligt het probleem. Die zijn niet goed uitgerust. Daarom vreest Gennadi Onisjenko, de man die in Rusland alles bepaalt op het gebied van gezondheid, de uitbraak van epidemieën, zoals met de varkensgriep en de EHEC-bacterie. Hij is alleen bezig met voorkomen, want hij is bang dat als er in Rusland een epidemie uitbreekt de ziekenhuizen daar niet op voorbereid zijn. Wel in Moskou, maar niet daarbuiten. Daarom verbood hij de import van Europese groenten, terwijl als je die wast en schilt er niets aan de hand is. Hij wilde tijdens de uitbraak van de varkensgriep in 2009 het liefst de grenzen sluiten, maar dat kon niet. Dus bedacht hij dat kinderen niet meer in groepen mochten reizen.

Ik heb besloten om bij de kliniek van de Duitse ambassade te werken. In de Russische medische wereld stammen veel regels van voor 1985. De gezondheidszorg stagneert door de bureaucratie. De top van de academici is gesloten. Ze spreken geen Engels en staan niet open voor invloeden van buitenaf. Er gaan maanden, jaren voorbij, voordat de resultaten van een medisch onderzoek die in het buitenland al bekend zijn, arriveren in Rusland. In zo'n wereld kon ik me als arts niet ontwikkelen."

De stoeptegels zijn op

2011-08-08T09:00:00.010+04:00

De trottoirs van Moskou liggen open. Burgemeester Sergej Sobjanin is sinds juni druk bezig met het vervangen van het asfalt door stoeptegels.

Het is natuurlijk een verbetering. De stoeptegels ogen niet alleen mooier, maar ze houden ook minder de warmte vast dan asfalt. Dat in de zomer smelt. Volgens milieuorganisaties komen daarbij schadelijke stoffen vrij, dus die stoeptegels zijn ook nog eens goed voor de gezondheid.

Nu worden de stoeptegels niet zomaar gelegd, beweren boze tongen. De vrouw van Sobjanin zou erachter zitten. Zij zit in de stoeptegelhandel. In de oblast Tjoemen, waar zij en haar man vandaan komen, vergaarden zij miljoenen roebels door, inderdaad, stoeptegels aan te leggen. Blijkbaar een lucratieve business.

Het doet denken aan de vorige burgemeester van Moskou, Joeri Loezjkov. Zijn vrouw verdiende haar centjes door het ene na het andere bouwproject binnen te halen. Met dank aan de contacten van haar man. Het maakt voor veel Moskovieten dat Sobjanin geen haar beter is dan zijn voorganger.

Maar de huidige burgemeester wijst elke connectie tussen de stoeptegels en zijn vrouw af. Volgens zijn woordvoerder houdt mevrouw Sobjanin zich niet bezig met commerciele activiteiten. ,,Onder de aannemers van de stoeptegels zit er geen bedrijf dat gevestigd is of zijn oorsprong kent uit de regio Tjoemen."

Inmiddels zit Sobjanin met een ander probleem. Het werk moest voor de verjaardag van Moskou, het eerste weekend van september, afgerond zijn. Maar sinds een paar dagen zijn de fabrieken door hun voorraad stoeptegels. Ze kunnen de vraag niet aan. Volgens de loco-burgemeester, Pjotr Birjoekov, kunnen daarom tot 25 augustus nog tegels worden gelegd. Daarna is het beter om voorlopig te stoppen met deze klus en voorkomen dat de trottoirs openliggen, zei hij volgens de staatskrant Rossiskaja Gazeta: ,,Kinderen komen terug van vakantie en het is beter om geen ongemak te creëren."

Moskou, zoals het ooit was

2011-07-28T18:48:00.013+04:00

Onlangs een prachtig fotoboek gekregen met afbeeldingen uit het Moskou van de jaren twintig en dertig van de vorige eeuw. De beginjaren van de Sovjet-Unie.

1935 (voorkant van boek): sportgroep Dinamo tijdens een parade van sportgroepen op het Rode Plein.

Jaren twintig: uitrusten op de Grote Stenen Brug met het Kremlin op de achtergrond.

1939: soldaten tijdens een zwemoefening in de wateren bij Chimki.

1927: speelsters van het tennisdubbel. Wedstrijd tussen Moskou en Leningrad (tegenwoordig Sint-Petersburg) in het stadion Dinamo.

1938: deelnemers van een wandeling tijdens een oefening bij een gasaanval.

1939: de bibliotheek van de Academie van de arbeiders en boeren van het Rode Leger.

1938: verkeer op het Sverdlovplein. Tegenwoordig het Theaterplein.

1938: auto's staan in de fabriek klaar voor gebruik. Lenin ziet dat het goed is.

Eind jaren dertig: nieuwbouw op de Leningradstraatweg. Tegenwoordig een van de drukste wegen van Moskou met verkeer dat 24 uur raast.

1 mei 1935: militaire parade op het Rode Plein.

1935: verkeer op het Rode Plein. Tegenwoordig het domein van voetgangers.

1936: Leden van de communistische jeugdbeweging Komsomol, en deel uitmakend van het Rode Leger, in het Bolsjojtheater.

1926: pioniers tijdens een demonstratie op het Rode Plein.

'Een artiest van wereldklasse'

2011-07-25T10:45:00.023+04:00

Ze genoot van het uitzicht vanaf haar podium. Op een heuvel met bomen aan de zijkant hadden zich op een strook tienduizenden toeschouwers verzameld om te kijken naar de rockartieste van Rusland: Zemfira. Afgelopen zaterdag sloot ze het Piknikfestival af in het idyllische Moskouse landgoed Kolomenskoje.

Zemfira behoeft geen introductie in Rusland. Het uitgaanstijdschrift Afisja omschrijft haar als een artiest van wereldklasse en haar concerten bezorgen de toeschouwers volgens datzelfde blad een 'life changing experience'.
Of de bezoekers van het festival zo'n ervaring hebben beleefd, was niet duidelijk. Maar vrijwel elke tekst werd hartstochtelijk meegezongen en elk nummer werd met luid applaus en gejuich begroet door het jonge publiek (20-35 jaar).

Ze zijn opgegroeid met Zemfira. In 1999 bracht ze haar debuutalbum Земфира (Zemfira) uit. Een jaar later kwam ze met Прости Меня Моя Любовь (Vergeef me mijn liefde) en veroverde ze Rusland en andere landen uit de voormalige Sovjet-Unie.
Vanachter haar synthesizer, en soms een gitaar, stond zaterdag de tengere zangeres met het zwarte, korte haar op het podium. Afwisselend met wilde armgebaren of zittend. Oud werk en nieuw werk kwamen voorbij. In de laatste categorie valt Без шансов (Zonder kansen):

De 34-jarige Zemfira, geboren in het zuiden van het Oeralgebergte in de stad Oefa, is een opvallende verschijning in de Russische muziekwereld. Zeker als vrouwelijke rockartiest. Russische zangeressen komen vooral met zoetsappige popliedjes in gelikt uitziende videoclips, waarin ze willen laten zien hoe sexy en mooi ze zijn. Gekneed door de Russische muziekbazen.
Zemfira, zaterdag gestoken in het zwart en tatoeages op haar arm, vormt wat dat betreft een uitzondering. Ze zingt over thema's die botsen met de Russische politiek-maatschappelijke gedachten. Ze zinspeelt in haar nummers op haar lesbisch zijn. In een land dat weinig moet hebben van homoseksualiteit. Ze liet Russen meezingen met het nummer СПИД (AIDS en van het album Земфира). Een ziekte die op grote schaal in Rusland voorkomt. Maar dat probleem wordt verzwegen.
In de speciaal voor Piknik uitgebrachte uitgave van Afisja houdt ze zich in een interview afzijdig over het Rusland van nu en dan met name over Moskou. Over het verschil tussen het Moskou van 2008 en 2011, waarbinnen van alles gebeurt. Van Aleksej Navalny die corruptie aan de kaak stelt, de komst van het hippe Strelka (instituut voor media, design en architectuur) tot de groeiende consumptiemaatschappij. ,,Ik ben er niet vies van om te speculeren. Maar de klimaatverandering, de verandering van de politieke regimes, de eindeloze aanslagen en rampen. Dat is wat er elke dag gebeurt en niet alleen in Moskou. Ik houd meer van het huidige Moskou dan dat van drie jaar geleden. Want ik ben een optimist (...) en de toekomst zal beter en interessanter zijn."

Borsten en het Al-Russische Volksfront

2011-07-22T18:15:00.008+04:00

De dames van Poetins leger laten van zich horen. Toon je borsten en daarmee je sympathie voor Poetin, is hun boodschap.

Maar zij zijn niet het enige wapen om Poetin te helpen aan zijn terugkeer naar het presidentschap.
Poetin lanceerde in mei op het congres van zijn partij Verenigd Rusland zijn nieuwe idee: de oprichting van het Al-Russische Volksfront. Een overkoepelende beweging waar organisaties, vakbonden en maatschappelijke organisaties zich kunnen aansluiten. Alles en iedereen in Rusland onder dezelfde paraplu.
Het Volksfront dient vooral om Verenigd Rusland, die aan populariteit verliest en door de bevolking wordt geassocieerd met bureaucratie, nieuw leven in te blazen. Daarom moeten de leden van Poetins beweging ideeën aandragen en krijgen 150 aanhangers van het Al-Russische Volksfront een plaats in de Doema, het Russische parlement, waarvoor in december verkiezingen worden gehouden. Deze zetels vallen onder de vlag van Verenigd Rusland, terwijl het Volksfront niet deelneemt aan de verkiezingen.
Poetins beweging groeide direct. Natuurlijk sloot Verenigd Rusland zich erbij aan. Evenals onder andere de transportbond, de componistenbond, de architectenbond, boerenorganisaties en vrouwenbewegingen. De Russische Post, met 400.000 werknemers, heeft ook besloten zich aan te melden.
Maar twee maanden na de oprichting duiken de schandalen op. Terwijl de beweging de Russische machthebbers juist nieuw elan moet geven. Sommige aanmeldingen bleken vals of niet vrijwillig. De architectenbond had zich niet zelf ingeschreven en bestuurslid Jevgeni Ass liet in een brief weten niets met het Al-Russische Volksfront te maken willen hebben. Hij kreeg steun van ruim honderd leden.
Twee leden van de componistenbond, Ljoedmilla Korabelnikova en Michail Arkadjev, schreven in een open brief dat niemand aan had gevraagd of ze lid wilden worden. Ze keurden Poetins idee af. ,,De methode van inschrijven gaat verder dan de manier van manipuleren die ieder van ons heeft ervaren tijdens de Sovjet-Unie", schreef Korabelnikova. Arkadjev verklaarde dat het Volksfront staat voor het simuleren en het ontheiligen van het democratische proces in Rusland. Poetin zei zich te ergeren aan de onvrijwillige toetredingen. ,,Dit beschadigt het idee."
Naast de weigeringen geloven meer mensen niet in het Volksfront. De Russische krant Kommersant meldde dat verschillende maatschappelijke organisaties uit Russische regio's niet toetreden tot Poetins beweging. Ze menen dat ze het Volksfront niet nodig hebben.
Niet meedoen, is vragen om problemen, verwacht Valeria Kasamara, politicologe aan de Moskouse Hoge School van Economie. ,,Weigerende organisaties krijgen te maken met barrières." Voor Arkadjev is het al zover. Tegenover radiostation Echo Moskvi vertelde hij dat hij is ontslagen vanwege zijn kritiek op het Volksfront.
De schandalen schaden de beweging niet, zegt Kasamara. ,,Het gaat om de steun die Poetin hiermee verkrijgt. Hij is nu niet alleen leider van Verenigd Rusland. Met het Volksfront werpt hij zich ook op als nationaal leider. Iedereen schaart zich onder hem."
Want Poetin legt met het Volksfront de basis voor een terugkeer naar het presidentschap, meent Kasamara. Volgend jaar maart houdt Rusland presidentsverkiezingen. De premier en huidig president Dmitri Medvedev, die volgens Poetin achter het Al-Russische Volksfront staat, hebben afgesproken dat ze onderling beslissen wie van de twee zich kandidaat stelt. Kasamara: ,,Poetin voert al campagne. Medvedev heeft helemaal niets."

De (on)zin van een keuring bij zwemmen

2011-07-15T18:42:00.011+04:00

Is zo'n medische keuring voor het zwemmen wel nodig?
,,Ja, zegt de arts, die de keuring afneemt. ,,Als de bloeddruk te hoog is, mag je niet zwemmen." En wat betreft de voetencontrole op schimmels, bacteriën en ander beestjes, zegt ze: ,,In ons water zit minder chloor. Chloor doodt de bacteriën. Maar te veel chloor is schadelijk voor de mens. Daarom moeten we deze controle uitvoeren." Na afloop zijn mijn ogen inderdaad minder geïrriteerd dan na een bezoek aan een Nederlands zwembad en hangt om mijn lichaam geen walm van chloor.
De 65-jarige Galina Ivanova staat volledig achter de voetentest. Ze trekt drie keer per week haar baantjes in het buitenbad van Tsjaika. Ze ziet er gezond en fit uit en kijkt vanachter een raam uit over het zwembad. ,,Die test is uit bescherming tegen bacteriën die kinderen met zich meedragen." De hart -en bloeddruktesten vindt ze overbodig. ,,Die zijn alleen voor de show."
Arts Ilona Denisenko (41) moet lachen bij het zien van mijn gezondheidsverklaring. ,,Het is waanzin. Met zo'n bloeddruktest kun je niet bewijzen dat je ziek bent." Ze is als dokter verbonden aan de kliniek van de Duitse ambassade in Moskou, waar ze zowel Russen als inwonenden van de Europese Unie behandelt.
Onzinnig dus, maar volgens haar zal de test altijd blijven bestaan. ,,Er moet een slim persoon opstaan die zegt: 'Stop hiermee'." Ze verwacht niet dat dat gebeurt. ,,Zo'n test geeft mensen werk. Zulke veranderingen zijn gelijk aan een revolutie en ze vertrouwen er niet op dat het zwembad goed wordt schoongemaakt."
Denisenko vraagt zich om nog een reden af wat de waarde is van de gezondheidsverklaring: ,,Elk document is in Rusland te koop."

Eerst medische keuring dan zwemmen

2011-07-12T17:02:00.016+04:00

Even een Moskous zwembad binnenstappen en een duik nemen, dat gaat niet.
Voor het bemachtigen van een entreekaartje moet je als zwemmer eerst een medische keuring ondergaan. Dat kan bij je eigen polikliniek, maar ook bij het zwembad zelf. Dit geval bij het zwembad Tsjaika, in het centrum van de stad. Zwemmen in het buitenbad kan hier niet alleen 's zomers, maar ook 's winters bij -40.
Bij de kassa moet je eerst betalen voor de medische keuring. Kosten 250 roebel (6,30 euro). Dan gaat het naar een kamer, waar het ruikt als in een ziekenhuis. Een vrouw stelt een contract samen, waar ik word omschreven als patiënt. In een kamer daarnaast volgt de keuring. Schoenen en sokken moeten uit om aan te tonen dat ik geen infecties heb. Daarna worden mijn bloeddruk en hartslag gemeten. De bloeddruk moet opnieuw, zegt de arts geïrriteerd, want ik praat teveel. ,,Stil zitten en mond houden." Ze verklaart mij gezond en ze zet twee stempels op de gezondheidsverklaring, die voor een maand geldig is. Hiermee terug naar de kassa voor het kopen van een kaartje, 600 roebel (15,10 euro).
Met mijn kaartje en de verklaring krampachtig vasthoudend in mijn hand loop ik naar de kleedkamer. Maar zo makkelijk gaat dat niet. Eerst moet ik bij het toegangspoortje de gezondheidsverklaring aan het zwembadpersoneel laten zien. Of ik een badmuts heb. Nee? Die moet op. Vanwege hygiëne mag je niet zwemmen zonder badmuts. ,,Wel teruggeven", krijg ik streng te horen. Alle zwemmers lopen op slippers.
Een duik nemen in het zwembad is ook geen optie. Iedereen zwemt keurig alleen een baantje en stapt in en uit bij het trappetje. Vier banen voor de vrouwen en vier voor de mannen. In de buitenste baan van de vrouwen ligt het tempo op zijn elfendertigste. Vanwege mijn gebrekkige zwemkwaliteiten, mijn zwemjuf riep ooit: ,,Hij zwemt als een ui", voeg ik me in de buitenste baan bij de oudere vrouwen. Als enige man zwem ik hier. Inhalen is haast uit den boze en achter me wordt geklaagd dat er een file ontstaat. Deze baan is meer een sociaal gebeuren. De dames keuvelen erop los. Verderop bij de mannen gaat het er serieuzer aan toe. Vrijwel elke man doet de borstcrawl.
Na vier keer baantjes te hebben getrokken houd ik het hier voor gezien. Ik promoveer mezelf naar een baan hoger. Het snellere werk, maar nog altijd tussen de vrouwen.

Alles in het Chimki-bos staat op video

2011-07-06T15:59:00.022+04:00

Een dag op stap met de actievoerders van het Chimki-bos. Zij strijden voor het behoud van een eeuwenoud bos, dat Moskou van zuurstof voorziet, maar moet wijken voor een snelweg tussen de Russische hoofdstad en Sint-Petersburg.
De komst van de snelweg kent een langdurig conflict tussen de overheid en de Russische burger, die afkomstig is uit politieke partijen, anticorruptieorganisaties, milieubewegingen, cultuurverenigingen of van helemaal niets lid is. De eerste tekenen van een serieuze burgermaatschappij in Rusland, die zich heeft verenigd en zich keert tegen de overheid. Hun verzet van protesten en acties had vorig jaar succes. Op bevel van president Dmitri Medvedev werden de werkzaamheden neergelegd. Tijdelijk, want na drie maanden, in december, werd het werk hervat.
Via onder andere twitter probeert Jaroslav Nikitenko zoveel mogelijk deelnemers en journalisten te verzamelen voor de actie van gisteren. Doel is dat de bouwvakkers de vergunningen voor de aanleg van de snelweg konden aantonen.

Verzamelen is om 10.20 uur op het perron van metrohalte Rivierstation. In totaal komen dertig man opdagen. Daarna gaat het met twee minibusjes, marsjroetki, naar het bos op twintig minuten rijden en ten noordwesten van Moskou. De actievoerders hebben daar hun kamp opgeslagen. Dat inhoudt: negen koepeltentjes, potten, pannen, twee gaspitten, een barbecue, boomstammen als bank, een tafel met borden, bekers en waterflessen. Een pan wordt nog snel even leeggegeten, voordat het richting de bouwvakkers gaat.
Lopend vanuit het kamp wordt meteen duidelijk wat de schade van de toekomstige weg is. Naast een brede zanderige strook van zeker zes banen, bezaaid met takken en boomstronken, liggen gekapte bomen langs de kant. Daarachter de eerste rij bomen die het hebben overleefd. De zoete geur van de dennenbomen verspreidt zich over het bouwterrein. Tot waar het oog reikt, loopt de zandstrook met daarachter bomen door. Het geronk van de bulldozers klinkt over het terrein.
De actie zelf dan. Bij bulldozer één stopt de bouwvakker meteen met werken en zakt geroutineerd achterover in zijn stoel. Het is niet de eerste keer dat een menige voor zijn bulldozer staat. Hij kan niks van papieren overhandigen. Bij bulldozer twee gebeurt hetzelfde. Net zoals bij een graafmachine. Als antwoord gaan de actievoerders voor de machines zitten. De rest van de dag wordt het werk niet hervat. Alleen de chauffeur van een vrachtwagen stribbelt tegen. Hij gaat in discussie met een aantal actievoerders. Zeggend dat hij er niks aan kan doen en slechts zijn werk doet.
Bewaking is er ook. Ter bescherming van de bouwvakkers. In burger, in zwarte kleding of camouflagepakken. Overal waar de actievoerders naar toe gaan, lopen zij mee. Twee constant met hun zwarte honkbalpet tot ver over hun hoofd getrokken, zodat ze niet herkenbaar zijn voor op de foto's. Een ander filmt elke beweging, elke actievoerder en elke journalist. ,,Ga je dat thuis lekker op de bank bekijken", roept iemand hem toe. Een bewaker neemt de tegenstribbelende chauffeur apart. Even later klimt de bestuurder in de cabine van zijn vrachtwagen, doet de ramen dicht en gaat liggen op de voorstoelen. Hij leert snel.
De sfeer blijft gemoedelijk. Tussen de bewakers en de actievoerders wordt soms over een weer gelachen en zo nu een dan een praatje gemaakt. Ze kennen elkaar, dat is duidelijk.
Het kan ook anders. Vorig jaar kwam het nog tot gevechten tussen actievoerders en opgetrommelde hooligans. Een aantal journalisten zijn gemolesteerd na het schrijven van kritische verhalen over de weg, waar politici tot en met premier Vladimir Poetin en bedrijven bij betrokken zijn. Vriendjespolitiek, corruptie en machtsspelletjes zouden hierbij door elkaar heen lopen.

‘We kunnen niet schieten, we zijn een krant’

2011-07-04T11:15:00.015+04:00

Zes collega’s van Dmitri Moeratov, hoofdredacteur van de Russische krant Novaja Gazeta, zijn gedood. Even overwoog hij de handdoek in de ring te gooien, maar zijn journalisten hielden hem tegen. ‘Niemand wil terug naar de tijd van censuur.’

Zes zwart-wit portretten van de omgekomen journalisten en medewerkers van Ruslands meest kritische krant Novaja Gazeta (Nieuwe Krant). De foto’s hangen in een open, ronde ruimte waar buitenlandse journalisten die middag uitleg krijgen over het Rusland van president Dmitri Medvedev en premier Vladimir Poetin. Een blik op de foto’s moet heel wat duidelijk maken.
Het is donderdag 13.00 uur. Novaja Gazeta werkt aan haar derde en laatste editie van de week. De deadline nadert. Een persvoorlichter, over het algemeen beschouwd als de grootste ergernis van een journalist, haalt Dmitri Moeratov (48) uit een overleg. Het duurt even voordat de hoofdredacteur arriveert en plaatsneemt in zijn eigen kamer.

Onderdrukking

Achter hem in een vitrinekast staan twee boeken van Anna Politkovskaja, de bekendste omgekomen journalist van de krant. Ondanks de druk van de deadline oogt Moeratov rustig. Hij heeft een goeiige uitstraling met zijn grijze haren en dito baard. Hij verheft zijn stem alleen als hij zich opwindt. Drie jaar geleden was er een andere Moeratov te zien. Hij ontving een persvrijheidsprijs in de Verenigde Staten. In zijn dankwoord klonk zijn stem gebroken en stonden zijn ogen droevig. Zijn gedachten gingen op dat moment uit naar zijn vermoorde collega’s. Het was niet normaal dat hij daar stond in zijn smoking, sprak hij tot zijn gehoor. Vreugde voelde hij niet en zou hij ook nooit meer voelen.

Moeratov vormt met zijn Novaja Gazeta een eiland in het Russische medialandschap. Kritische televisiekanalen zijn er niet, kritische kranten nauwelijks. Enkele – maar daarvan is Novaja Gazeta vrijwel de enige die onderzoeksjournalistiek bedrijft naar corruptie binnen de overheid en bedrijfsleven, en de enige die niet bang is namen te noemen. De krant zat met haar verslaggevers Politkovskaja en Natalja Estemirova in Tsjetsjenië, waar ze verhalen schreven over burgers die door de overheidstroepen uit hun huizen werden gehaald, mishandeld, gemarteld en vermoord. Beiden hebben hun beroep moeten bekopen met de dood.
Moeratov richtte in 1993 samen met andere journalisten Novaja Gazeta op. De toen net ingestelde persvrijheid gold toen nog. Na jaren van onderdrukking onder het communisme liet de eerste Russische president Boris Jeltsin de teugels los. De groep wilde een krant maken die eerlijk, onafhankelijk, dagelijks en invloedrijk is. Die overal in Rusland is te verkrijgen en een oplage heeft van een miljoen kranten per jaar.

Angst
Moeratov bladert door de uitgave van 24 maart. Op de voorpagina staat een artikel aangekondigd over de vraag waar het geld van oliebedrijf Joekos, ooit eigendom van de gevangen Michail Chodorkovski, is gebleven na de overname door staatsbedrijf Rosneft. ‘Toen Poetin president was, heeft hij gezegd dat het geld van Joekos bestemd is voor hervormingen. Dat was 240 miljard roebel. Maar waar is dat geld?’ Bij het verhaal staat een foto van een vervallen huis. Moeratov – zichtbaar boos – wijst: ‘Kijk maar, er is niets met dat geld gebeurd. De bureaucratie steekt het in eigen zak. Ondertussen stijgen de prijzen van gas, water en elektriciteit en worden huizen niet opgeknapt.’
Artikelen zoals over het geld van Joekos vormen het uithangbord van Novaja Gazeta. ‘Onderzoeksjournalistiek is ons doel. Wij stellen vragen. We hebben ons altijd gericht op corruptiezaken. Als niemand de macht controleert, zal er altijd corruptie zijn. Er is geen politiek systeem. Er is geen concurrentie tussen politieke partijen. Er is geen parlement dat de premier controleert. De pers kan die taken wel vervullen.’

Dat onderzoek kent zijn prijs: zes dode medewerkers. Overleven is een hele opgave voor Novaja Gazeta, geeft Moeratov toe. Hij moet zijn mensen zien te beschermen. Na de dood van Estemirova in juli vorig jaar zette hij het journalistieke werk in Tsjetsjenië op een lager pitje. Hij vindt het werk daar niet nog meer mensenlevens waard.
Zijn journalisten laten zich niet tegenhouden. Hun drijfveer om de waarheid naar boven te halen wint het van de angst. ‘Na de dood van Politkovskaja (foto hierboven) wilde ik de krant sluiten. Maar de redactie verzette zich daar tegen. Ze wilden niet terug naar de tijd van censuur. Iemand moet de waarheid naar buiten brengen, want de televisie doet het niet.’

Censuur
Bij zijn aantreden begreep toenmalig president Poetin maar al te goed dat televisiezenders in overheidshanden moesten komen. De gewone Rus haalt zijn informatie immers vooral van dat medium. Hij legde kanalen aan banden en verving kritische journalisten door brave Kremlingezinde.
Toch wil Moeratov niet spreken over een volledig gebrek aan persvrijheid in Rusland. ‘Televisie is pure staatspropaganda en de overheid bezit de grootste kranten. Dat klopt. Maar wij kunnen informatie ontvangen via radiostation Echo Moskvi, het Russischtalige tijdschrift The New Times, onze Novaja Gazeta en internet. Wie echt wil weten wat er speelt, komt wel aan informatie. Die mensen weten ons te vinden.’ Maar die groep is niet groot, geeft hij toe: ‘Het is een minderheid: 5 à 10 procent. Het is de intelligentsia: artsen, kunstenaars, regisseurs, de top van het bedrijfsleven.’
Novaja Gazeta bestaat zeventien jaar na de oprichting nog steeds, ondanks alles. De krant bereikt per dag een miljoen mensen en brengt in verschillende steden aangepaste edities uit. Dat had anders kunnen verlopen. Als het Kremlin echt kwaad had willen doen, dan waren de deuren gesloten. Dat beseft Moeratov maar al te goed. Maar dat is (nog) niet gebeurd. ‘Voor een antwoord op de vraag waarom we bestaan, moet je niet bij mij zijn. Die moet je stellen aan de mensen die de macht in handen hebben.’ Novaja Gazeta is onderdeel van het spel van het Kremlin, geeft Moeratov toe zonder het met zoveel woorden te zeggen. ‘Als iemand beweert dat in Rusland censuur heerst, kan het Kremlin reageren met: maar we hebben toch Novaja Gazeta?’

Schijnwerpers
De krant eert haar verleden. Bij binnenkomst op de redactie, in de entreehal, staat een glazen vitrinekast. Het is een klein museum. Verschillende prijzen staan erin. Verder een foto van de vermoorde journalist Joeri Sjtsjekotsjichin. Bovenop de allereerste computer van Novaja Gazeta, een cadeau van oud-Sovjetleider en mede-eigenaar Michail Gorbatsjov. Daarnaast staat de grijze computer van Politkovskaja. In de kast haar boeken in verschillende talen.
De moord vier jaar geleden op Politkovskaja is niet opgelost. De opdrachtgever loopt vrij rond. Vanaf het begin is Novaja Gazeta bezig met een eigen onderzoek naar de dader. ‘Dat verloopt moeizaam. De Noord-Kaukasus behoort zonder twijfel tot Rusland, maar het is een speciaal, afzonderlijk onderdeel. De lokale machthebbers werken niet mee. De opdrachtgever heeft een nieuw paspoort gekregen en heeft Rusland verlaten. Amnesty International is een goede steun voor ons, dat houdt de zaak in de schijnwerpers zodat niemand vergeet wat er met Politkovskaja is gebeurd.’
De invloed van Novaja Gazeta is klein. Het Kremlin en bedrijven trekken zich niets aan van wat de krant brengt. Zo anders dan in Westerse landen wanneer politici en bedrijven zich dienen te verantwoorden als via de media naar buiten komt dat ze een misstap hebben gemaakt.

‘Het Kremlin leest onze verhalen. Maar er verandert weinig. Wij schrijven erover. Dat is onze manier. Wij zijn geen geheime dienst, geen politie. We kunnen niet schieten. We zijn een krant. Wij moeten laten zien hoe slecht de overheid werkt. Ons succes is dat onze lezers dit weten. Zij zien het. Ze weten waar de regering mee bezig is. Het belangrijkste is dat ons publiek zich een mening kan vormen op basis van onze artikelen.’
Soms valt er een lichtpuntje te noteren. De gemeente Moskou wilde dit jaar rond de viering van 9 mei (de overwinning op nazi-Duitsland) posters van Stalin in de stad ophangen. Opdat zijn rol tijdens de Tweede Wereldoorlog niet vergeten zou worden. Een discussie in maart dit jaar barstte los tussen voor- en tegenstanders, met de Novaja Gazeta in de laatste groep. De krant publiceerde posters van Stalin met vermelding van zijn gruweldaden tijdens de Tweede Wereldoorlog. Moskou bezweek onder de druk en besloot de posters niet te verspreiden. Een opgetogen Moeratov: ‘Onze missie is geslaagd.’

Dit artikel verscheen in het mei-nummer 2010 van Wordt Vervolgd, het tijdschrift van Amnesty International Nederland.

Ramenskoje, het centrum van de wereld

2011-06-24T15:41:00.018+04:00

De altijd goedlachse Dima (25) belt enthousiast op. ,,Kom je zaterdag naar Ramenskoje? De stad viert dan haar den goroda."
Moskou viert het op de eerste zaterdag van september. Sint-Petersburg is op 27 mei aan de beurt en Ramenskoje op 11 juni. Elke Russische stad heeft haar eigen den goroda (dag van de stad) ofwel haar verjaardag. Samen met Oud en Nieuw en de viering op 9 mei van de overwinning op Duitsland tijdens de Tweede Wereldoorlog is dit de grootste feestdag van het jaar. De dag draait om de geschiedenis en de trotsheid van de bewoners op hun stad. ,,Het is een Russische traditie", zegt de 28-jarige Masja, geboren en getogen in Ramenskoje, een stad op veertig minuten rijden met de elektritsjka (een stoptrein) van de hoofdstad Moskou.
Het 85-jarige Ramenskoje, een stad van 83.000 inwoners, begint de feestdag met een voetbal- en volleybaltoernooi. Een van de hoogtepunten is aan het eind van de middag. Als de parade over het Plein van de Overwinning trekt. Onder het toeziend oog van de belangrijkste man van die dag, burgemeester Vladimir Djomin. De parade toont wat Ramenskoje en haar inwoners vroeger en nu in huis hadden en hebben. Dus lopen er vrouwen verkleed als boerinnen, die werken op een sovchoz (een collectieve staatsboerderij tijdens de Sovjet-Unie). De veteranen uit de Tweede Wereldoorlog worden in een open auto rondgereden. Dima begeleidt hen. Achter hen jongeren verkleed als soldaten met een spandoek: ;1941' en 'het moederland roept!' en op een legerjeep staat: 'Voor Stalin. Voor het vaderland.' Er is de jeugd van nu: worstelaars en ijshockeyers. De dames van de enige nachtclub komen zittend in badpak op een cabrio voorbij. De werknemers van de broodfabriek met een auto behangen met broodjes maken deel uit van de optocht. Ook de partij van premier Vladimir Poetin, Verenigd Rusland, loopt mee. Als enige van de politieke partijen. Voor wie geen zin heeft om alle festiviteiten van dichtbij mee te maken biedt het kanaal Ramenskoje tv uitkomst. Alles is hierop live te zien.
Als de parade na ruim een uur is afgelopen komt Dima uitgelaten terug van zijn veteranen. ,,Vanavond gaat het feest beginnen", zegt hij uitgelaten. Burgemeester Djomin is 's avonds op het Plein van de Overwinning te vinden. Op de tribune kijkt hij naar het optreden van artiesten uit binnen- en buitenland. Steeds meer mensen komen op het plein af, dat uiteindelijk helemaal vol staat en omringd wordt door zeker tien rijen toeschouwers. Als Djomin het podium betreedt, wordt hij luid toegejuicht. De inwoners van Ramenskoje houden van hun burgemeester. Hij kondigt het vuurwerk aan waar iedereen reikhalzend naar uitkijkt. Voorafgaand door een lasershow. De grootsheid van het vuurwerk en de lasershow doen denken alsof de Olympische Spelen worden geopend. Ramenskoje voelt zich even het centrum van de wereld. Al stelt Dima op het einde nuchter vast: ,,Dit vuurwerk is een stuk minder dan tijdens den goroda van Moskou."

Repressie is erger dan ooit

2011-06-16T16:21:00.005+04:00

De Wit-Russische oppositie is monddood gemaakt. Haar leiders zitten in de gevangenis of zijn gevlucht naar het buitenland. Gisteren nog werd in Minsk een betoging van duizend jongeren uiteengedreven.

,,Helaas kunnen we elkaar niet ontmoeten in Wit-Rusland. Onze mensen zitten in de gevangenis of in het buitenland." Het is het antwoord via een mail van de Wit-Russische oppositiebeweging Charter'97 op het verzoek om een interview. Dan de Wit-Russische oppositiebeweging Europees Wit-Rusland: ,,U kunt coördinator Maksim Vinjarski ontmoeten." Drie dagen later: ,,Helaas, Vinjarski is gearresteerd en veroordeeld tot 15 dagen cel, maar u kunt Pavel Joechnevitsj ontmoeten."
De reacties zijn het gevolg van de jacht op de Wit-Russische oppositie. Die begon bijna zes maanden geleden op 19 december, de dag van de Wit-Russische presidentsverkiezingen. In een café in het centrum van de hoofdstad Minsk denkt Joechnevitsj (27), een activist van het eerste uur, er met huiver aan terug. ,,Wat toen is gebeurd, is vreselijk."

Dreun
Die dag kreeg de oppositie een dreun. President Alexander Loekasjenko, sinds 1994 aan de macht, won met bijna 80 procent van de stemmen. Een verkiezingszege bereikt met fraude, meenden de tegenstanders van Loekasjenko. Daarom togen ze op de avond van de uitslag naar het Oktoberplein, in het centrum van Minsk, om te protesteren tegen de uitslag. Het protest mondde uit in rellen tussen de oppositie en de politie. Zeshonderd oppositieleden, inclusief zeven presidentskandidaten, werden opgepakt.
In de dagen daarna volgde de ene arrestatie na de andere van mensen die hadden geprotesteerd. Onder hen Joechnevitsj. Hij zat tien dagen vast. Hij zegt het terwijl hij flauwtjes lacht naar het gebouw schuin achter hem: het hoofdkantoor van de KGB, de Wit-Russische geheime dienst.

Verloren
Zes maanden na de verkiezingen dwaalt de oppositie verloren rond. Een aantal opgepakte presidentskandidaten, waaronder Loekasjenko's grootste rivaal Andrej Sannikov, zijn veroordeeld tot celstraffen, die oplopen tot zes jaar wegens het organiseren van massaprotesten. De opgejaagde achterban, belangrijk voor het organiseren van acties, het maken van kranten en het bijhouden van websites, zit in de gevangenis of is gevlucht naar het buitenland.
De achterblijvers staan er alleen voor. ,,We missen symbolen. Een gezicht", zegt Igor Drako (37) in een koffiehuis in Minsk. Hij zat in het campagneteam van presidentskandidaat Alec Michalevitsj, die na te zijn vrijgelaten uit de gevangenis naar het buitenland is gevlucht. Joechnevitsj betreurt het gebrek aan daadkracht. Verder dan acties om posters van gevangen oppositieleden aan muren op te hangen komt hij niet. ,,We kunnen niet veel doen. We zijn met weinig."
Nooit zag de oppositie deze repressie aankomen. Juist richting de verkiezingen had Loekasjenko, die met harde hand Wit-Rusland leidt, onder druk van de Europese Unie de teugels laten vieren. De kandidaten konden zich met optredens op de televisie en interviews in kranten presenteren aan het volk. ,,Niemand had dit verwacht", zegt Drako. ,,Wij niet. De experts niet. We kregen juist meer vrijheid. Vroeger belandde weleens een oppositieleider in de gevangenis. Maar dan ging het om een of twee personen. Niet zeven tegelijkertijd."
De harde aanpak komt voort uit de lessen die Loekasjenko heeft geleerd van eerdere revoluties in Georgië en Oekraïne, meent de Wit-Russische politiek analist Andrej Ljachovitsj. ,,Loekasjenko heeft de rellen aangegrepen om toe te slaan. Hij heeft duidelijk willen maken dat in Wit-Rusland geen revolutie komt. Nu hangt de oppositie als een bokser in de touwen."

Wederopstanding?
Maar er liggen kansen voor een wederopstanding, vinden Drako en Joechnevitsj. Economisch staat Loekasjenko er momenteel zwak voor, menen de twee. Sinds de verkiezingen holt de staatsgeleide economie achteruit. Loekasjenko komt geld te kort, doordat hij voor de verkiezingen de ambtenarensalarissen verhoogde en door het gebrek aan exportinkomsten. De inflatie stijgt en vanwege de devaluatie van de Wit-Russische roebel in mei daalden de lonen in waarde. Uit onvrede hierover kwam het vorige maand in de Minsk Tractorfabriek, een staatsbedrijf, tot kleine protesten. Vorige week reden automobilisten toeterend door Minsk uit onvrede over de hogere benzineprijs. Een dag later kwam Loekasjenko met een verlaging. Joechnevitsj wil dat de gebroken oppositie aanhaakt bij de ontevreden burgers. ,,Loekasjenko is verantwoordelijk voor de economie. Hij heeft gezegd als een vader voor zijn land te zorgen. Nu voelen de mensen de crisis niet genoeg. Ze ontvangen nog salaris. Straks niet meer. In oktober willen we een groot sociaal protest houden."
Loekasjenko weet dat arbeiders als van de tractorfabriek een belangrijke steun vormen. Hij heeft geld nodig en hij is op zoek naar een lening. Begin juni zegden voormalige Sovjetlanden toe met een krediet van twee miljard euro te komen. Wit-Rusland heeft ook een noodlening aangevraagd bij het Internationaal Monetair Fonds.
De oppositie moet niet te lang wachten met protesteren, meent Ljachovitsj. Hij vindt oktober te ver weg. ,,De economische situatie kan snel veranderen. Als Loekasjenko een oplossing vindt, heeft de oppositie geen kans."

Dit artikel verscheen op 16 juni in De Standaard

Jonge Russische wetenschapper wurmt zich los

2011-06-09T22:50:00.016+04:00

Al te graag wilde Rusland vorig jaar de Nobelpijs voor de Scheikunde opeisen. Maar dat viel niet mee. De prijs ging naar de wetenschappers Andre Geim en Konstantin Novoselov. Beiden geboren in Rusland, maar de eerste heeft zich tot Nederlander genaturaliseerd en de tweede heeft zowel een Russisch als een Brits paspoort. Het onderzoek waarmee zij de Nobelprijs wonnen, verrichtten zij in het buitenland. Zo viel er voor Rusland weinig te vieren. Al kregen Geim en Novoselov de felicitaties van premier Vladimir Poetin. Maar ze moeten er niet aan denken om terug te keren naar Rusland: geen faciliteiten, goede condities, bureaucratie en corruptie, zeiden ze.
Het moet de twee Russische leiders, Poetin en president Dmitri Medvedev, irriteren dat hun land niet schittert op het wetenschappelijke niveau. De Sovjet-Unie kon regelmatig juichen voor internationale successen en Nobelprijzen. Maar na de val van het Sovjetrijk belaalt Rusland amper succes op wetenschappelijk niveau. En dat terwijl Poetin Rusland graag ziet als een internationale grootmacht en Medvedev wetenschap en technologie als zijn kindje beschouwt.
Om het niveau van de Russische wetenschap omhoog te krikken kwam de Russische regering op het idee om beurzen toe te kennen aan veertig wetenschappers, waarvan twintig buitenlandse wetenschappers. Met voor elke beurs een bedrag van 3,3 miljoen euro. Te besteden in drie jaar. De enige Nederlander die de beurs vorig jaar kreeg toegewezen is Peter Sloot, hoogleraar computational science aan de Universiteit van Amsterdam. Hij opende afgelopen maand in Sint-Petersburg een laboratorium in het ITMO (Instituut voor informatietechnologie, mechanica en optica) voor zijn onderzoek. In een inspirerende omgeving. Met de Staatsuniversiteit van Sint-Petersburg uit 1724 om de hoek en met het beeld van de Russische wetenschapper en dissident Andrej Sacharov, de vader van de Russische waterstofbom en winnaar van de Nobelprijs voor de Vrede, bijna pal voor de voordeur.
Het doel van de beurs is Russische, jonge, wetenschappers in contact te brengen met het buitenland, zegt Sloot. ,,Om de isolatie van Rusissche wetenschappers te doorbreken en voor de ontwikkeling van jonge wetenschappers."
De oude generatie uit de tijd van de Sovjet-Unie, zittend in de gezaghebbende Russische Academie van Wetenschappen, maakt nog steeds de dienst uit. Jongeren krijgen niet de kans. Sloot: ,,De academie is heel rigide." Poetin en Medvedev willen haar invloed verminderen.
Russische geleerden van de Academie van Wetenschappen hadden tijdens de Sovjet-Unie geen contact met buitenlanders. Publicaties werden alleen in het Russisch geschreven en niet in het door de internationale wetenschap gebruikte Engels. Met de val van de Sovjet-Unie twintig jaar geleden gingen de grenzen open, maar obstakels bleven bestaan, legt promovendus Viktor Kasjirin (23)uit. Hij maakt sinds dit jaar deel uit van het team van Sloot. ,,Het is alsof je uit de gevangenis bent. Je hebt vrijheid, maar je weet niet wat je ermee moet doen. De oudere wetenschappers spreken geen Engels en weten niet hoe ze met het buitenland moeten samenwerken. Met behulp van Sloot leren wij denken als in de moderne wetenschap. We werken nu niet zoals onze voorvaderen tijdens de Sovjet-Unie."
Wel zijn de Russisch wetenschappers verlost van het verstikkende klimaat tijdens de Sovjet-Unie, merkt Kasjirin. ,,De wetenschap werd toen van bovenaf gecontroleerd. Onderzoekers werden gedwongen om zich bijvoorbeeld met ruimtevaart bezig te houden."
Een dag voor de opening van het laboratorium ontmoetten Sloot en de andere beloonde wetenschappers Medvedev. Punt van zorg is de Russische bureaucratie. Sloot en de anderen kaartten dit probleem aan bij de president. Russische wetenschappers moeten rapporten schrijven, waar inhoudelijk weinig in staat, weet Sloot. ,,Dit is tijdsverspilling. Die tijd kunnen ze beter gebruiken voor het schrijven van een Engelse publicatie.’’

Een andere Rus

2011-06-08T22:34:00.018+04:00

Soms vergeet je hen. Zeker als je op straat om 11.00 uur 's ochtends twee dronken mannen moet ontwijken of als er weer eens iemand zijn roes ligt uit te slapen op de bank van de metro.
Deze Russen verbloemen het type Rus waar je niet oplet. Ze waren afgelopen weekend in groten getale gekomen naar het jazzfestival Oesadba Jazz in de tuinen van het landgoed Archangelskoje (met paleis), even buiten Moskou. Een festival waar drank meenemen verboden was, eigen eten en fris niet. De bezoekers waren tussen de 20 en 40 jaar. Westers gekleed. Op hun meegebrachte picknickkleed dronken ze rustig een biertje, te halen bij een kraampje, want de volgende dag moest gewerkt worden. Lurkten aan de waterpijp. Lazen een boek. Hadden verantwoord eten meegenomen. Dus cherrytomaten, druiven en perzikken. Al waren sommigen even langs de McDonald's gegaan, getuige de papieren zakken.
Ze konden muziek luisteren bij een van de vier podia. Met het paleis op de achtergrond of aan de oever van de rivier de Moskva. Ze konden liggen in een hangmat, hun kinderen konden voetballen of tekenen. Er was niet alleen sjasliek, maar ook sushi, muffins, sandwiches, appels en wit bier en cappuccino
Ze zagen op het hoofdveld, met uitzicht op het paleis, dj ZigZag met ontspannen loungemuziek de zondag aftrappen. Daarna was het de beurt aan de Amsterdam Klezmer Band (hier en hier voor een optreden) uit Nederland. Met in de hoofdrol zanger Alec Kopyt (hier en hier) uit het Oekraïense Odessa. De Nederlandse en Russische liedjes met folkloristische Oost-Europese invloeden deden het goed onder de Russen. De dansvloer was direct gevuld. De Amsterdam Klezmer Band kreeg opvolging van Los Devchatos, drie jonge Russische zangeressen (hier en hier). De Russische groep Bravo (hier en hier) bleek de publiekstrekker. Pas toen kwamen de meeste bezoekers van hun picknickkleed, begonnen te dansen en zongen elk lied ingetogen mee. Prachtig hoe de zachte Russische taal over het veld klonk. Hierna hielden sommige Russen het voor gezien of kozen ervoor op het gras te liggen om te luisteren naar Igor Boetman en zijn Big Band (hier en hier). Boetman is de bekendste Russische jazzmuzikant met een eigen club in Moskou. De Amerikaan Lucky Peterson (hier en hier) sloot de dag af.

Na afloop liep iedereen rustig naar huis. Een schitterend Russisch feest, zonder de traditionele kotspartijen, zwalkende mensen of in het grasveld liggende, dronken Russen.

'Het werkt hier niet zoals in Westerse landen'

2011-05-31T23:12:00.005+04:00

Alsof het een rare vraag is. De drie Moskouse verkoopsters van een overdekte markt buiten het centrum van de Russische hoofdstad lachen de journalist uit. ,,Of onze aardappels duurder zijn geworden?", reageert de 41-jarige Goelzada Noviva (foto). ,,Natuurlijk. Vorig jaar kostte een kilo twintig roebel. Nu minstens twee keer zoveel", zegt ze serieus vanachter de opeengestappelde aardappels, wortels en kool.
Noviva weet waar het aan ligt. De verzengende hitte tijdens de Russische zomer van vorig jaar deed de aardappeloogst mislukken. ,,De Russische aardappels zijn daardoor te klein", vervolgt ze. ,,Nu importeren we duurdere aardappels uit Azerbeidzjan en Egypte."
De Rus ziet zijn boodschappenmand duurder worden. Harde cijfers bewijzen dat. Eind vorig jaar waren de prijzen over 2010 met 8,8 procent gestegen. Rosstat, het Russische Centraal Bureau voor de Statistiek, verwacht voor dit jaar een stijging van 6,4 procent.
Inflatie is een gevoelig punt onder de Russen en dat weet het Kremlin ook. Onrust over hogere voedselprijzen komt de Russische machthebbers niet goed uit Ze weten dat de parlements- en presidentsverkiezingen, in respectievelijk december en maart, eraan komen. Premier Vladimir Poetin grijpt daarom abrupt zelf in. Door de mislukte oogsten voerde hij vorig jaar een exportverbod op graan in. Afgelopen weekend kondigde Poetin aan het verbod per 1 juli op te heffen. Het had als doel om de binnenlandse prijzen laag te houden en de Russische voorraden op peil de houden. Een andere truc haalde Poetin deze winter uit met de benzineprijzen. De premier legde de binnenlandse prijzen vast, zodat ze niet meer konden stijgen. De Russische oliebedrijven verkochten vervolgens meer olie aan het buitenland, waar ze meer geld verdienden door de hogere olieprijs. De binnenlandse voorraden slonken. De pompstations kampten met een tekort en er ontstonden rijen wachtende auto's. Weer greep Poetin in: in mei geen olie-export en voortaan hogere uitvoerrechten op brandstof om te voorkomen dat olie het land uitstroomt. Poetin gaat ervan uit dat dit jaar de inflatie met maximaal 7,5 procent toeneemt.
De drie verkoopsters werken op een markt, zoals er zoveel zijn in Moskou en in de rest van Rusland. Elke sector, groente en fruit, melk, vlees en vis heeft zijn eigen ruimte. Elke potentiële klant wordt kort aangesproken. ,,Jongeman, wat wil je? Wortels, sinaasappels? Een ander: ,,Ik heb de lekkerste aardappels." De 32-jarige verkoopster Svetlana Afanasjeva prijst haar smetana (room), kaas en melk aan. Ze zijn tien procent duurder dan vorig jaar, zegt Afanasjeva, terwijl ze de voorraad smetana aanvult.
Ze heeft weinig vertrouwen in de Russische regering. Geïrriteerd zegt ze: ,,Hoe lang woon je in Moskou? Dan moet je toch zien dat de regering niets voor ons doet. de vrouw die met mij werkt is met pensioen. Ze ontvangt 100 euro per maand. Maar je moet niet denken dat haar pensioen meestijgt met de inflatie. Het werkt hier niet zoals in Westerse landen. We moeten het zelf doen." Ze heeft geen idee hoe de regering haar kan helpen. Irina Amsjarinskaja (45) heeft het antwoord klaar liggen. Ze heeft smetana bij Afanasjeva gekocht. Twee keer per week komt ze naar de markt. Anders wordt het te duur, zegt ze gelaten. ,,We moeten meer eigen producten hebben, dan daalt de prijs. Bij ons is de landbouwgrond leeg. De regering moet boeren helpen met efficiënte technologie en banken moeten lagere leningen afsluiten. Niet van die enorm hoge kredieten die ze nu aanbieden."
Ondanks de hogere prijzen ontbreekt het Afanasjeva niet aan klanten. De Russen weten de weg naar de markt nog altijd te vinden, ervaart ze. Droogjes zegt Afanasjeva: ,,Iedereen moet tenslotte eten."

'Stop pedofielen in een kamp'

2011-05-18T22:45:00.006+04:00

President Dmitri Medvedev zei vandaag weinig opzienbarends tijdens een persconferentie tegenover achthonderd journalisten. Waar het wel en niet over ging, kun je hier lezen. De vragen, die je van te voren kon indienen en die hij niet allemaal beantwoordde, zijn hier te lezen.
Vorige week sprak Medvedev zich over pedofilie meer uit.

Ze houdt de vier mannen nauwlettend in de gaten. ,,Daar heb je hen weer", fluistert de 60-jarige Zoja en ze kijkt hen na. Met zijn vieren lopen de mannen voor de derde keer langs het hek van een gymnasium in Frjazino, een stad 25 kilometer ten noordoosten van de Russische hoofdstad Moskou. ,,Wat komen ze hier doen?", vervolgt Zoja. ,,Waarom lopen ze bij een school? Vreemd."
Zoja, ze wil haar achternaam niet geven, wacht op een bankje op haar 13-jarige kleindochter Alesija. Ouders staan aan het eind van de dag klaar om hun kinderen mee te nemen naar huis. Binnen de hekken van de school rennen meisjes in schooluniform over een grasveld. Vier jongens spelen een partij voetbal.
Vorig jaar pakte de politie een 33-jarige pedofiel op, die in Frjazino een 10-jarige meisje had misbruikt. Hij gaf Engels op verschillende scholen in en rond Moskou. Hij had ook toegeslagen in steden in de buurt van Frjazino. De man zit nu in een psychiatrische inrichting. Vier jaar geleden stond hij ook al voor de rechter wegens pedofilie en kwam hij vrij na een akkoord tussen verschillende partijen, meldden lokale media.
De pedofiliezaak zegt Zoja niets. Net zo min dat de Russische president Dmitri Medvedev deze week voorstelde om pedofielen chemisch te castrereren door middel van medicijnen die de werking van hormonen tegengaan. ,,De straffen voor pedofilie moeten zo zwaar mogelijk zijn", zei Medvedev. ,,De overheid moet alle mogelijke maatregelen gebruiken, en een liberale benadering in deze kwestie is onacceptabel." Hij stelde voor om alle maatregelen te bespreken, inclusief het chemisch castreren. Zoja ziet dat laatste zitten. ,,Pedofielen zijn ziek in hun hoofd. Ze weten niet wat ze wel en niet mogen doen. Dat kun je hen niet bijbrengen. Daarom is er maar een oplossing mogelijk."
Medvedev maakt zich zorgen om het lot van Russische kinderen. In zijn jaarlijkse toespraak afgelopen november benadrukte hij het belang om kinderen te beschermen. De ombudsman voor de rechten van het kind bracht vorig jaar cijfers over kindermisbruik in Rusland naar buiten. In totaal ging het om 9500 seksuele misdrijven.
In Rusland klinken al langer geluiden om pedofielen chemisch te castreren. Parlementslid Anton Beljakov van de pro-Kremlinpartij Rechtvaardig Rusland kwam twee jaar geleden met een pakket voorstellen om pedofielen aan te pakken. Chemische castratie zat daar ook bij. Zijn voorstellen vonden geen meerderheid in de Doema, het Russische parlement. ,,In landen als de Verenigde Staten is chemische castratie beoordeeld", zei toen Jelena Mizoelina, voorzitter van het Doemacomité voor familie, vrouwen en kinderen. ,,Collega's hebben ons verteld dat chemische castratie weinig effect heeft. Het maakt het verlangen naar seksueel contact niet minder."
Beljakov hoopt dat de uitspraken van Medvedev voor een doorbraak zorgen. Beljakov leidt tevens de Ons Project is Gezondheidbeweging. Op de website reageert hij op Medvedevs plannen. ,,De 'pedofilielobby' vertraagt mijn wetsvoorstel. Ik ben ervan overtuigd dat Medvedevs advies doorslaggevend is en dat de weerstand wordt gebroken."
De 70-jarige Vladimir Mironov staat bij het gymnasium in Frjazino te wachten op zijn kleinzoon, de 9-jarige Aleksej. Angst dat een pedofiel het op zijn kleinkind heeft voorzien, kent Mironov niet. ,,Ik ben meer bang voor de drukke weg hierachter. Ik neem Aleksej mee, zodat hij veilig kan oversteken." Hij is het eens met Mizoelina. ,,Castreren heeft geen zin. Het blijft bij die mensen in hun hoofd zitten." Mironov kiest voor een Sovjetoplossing. ,,Je moet pedofielen isoleren. Stop hen in een kamp."

Geen ontkomen aan

2011-05-08T23:28:00.025+04:00

9 mei, Dag van de Overwinning op Nazi-Duitsland.

Soldaten van de Grote Oorlog

De opofferingen van het Sovjetrijk tijdens de Tweede Wereldoorlog:
Totaal aantal doden: 23,6 miljoen. (militaire slachtoffers: 10,7 miljoen, burgerslachtoffers: 11,9 miljoen, joodse slachtoffers: 1 miljoen).

Het bedrijf achter de posters.

Russische zoekmachine en FSB werken samen

2011-05-05T16:53:00.012+04:00

Aleksej Navalny ontving een maand geleden een brief schrijft hij deze week op zijn blog. ,,Aan wie heb jij mijn nummer verteld?", viel in de brief te lezen. De schrijver meldt dat een journaliste hem vreemde vragen had gesteld en veel informatie over hem wist. Navalny kreeg daarna nog een paar van zulke brieven.
De briefschrijvers zijn donateurs van RosPil, een anti-corruptieproject van Navalny, een bekend voorvechter tegen corruptie en een van Ruslands bekendste bloggers. Via het betalingssysteem van de grootste zoekmachine in Rusland, Yandeks, schenken zij bedragen aan RosPil. Navalny concludeert dat Yandeks hun gegevens heeft doorgegeven aan de Russische geheime dienst FSB. De zoekmachine geeft toe dat dit is gebeurd, nadat het een verzoek daarover had gekregen van de FSB. Volgens de wet is dit mogelijk. De geheime dienst geeft geen commentaar. Zowel Yandeks als Navalny beweert dat de gegevens uiteindelijk zijn doorgespeeld aan een derde partij. Volgens Navalny gaat het om Nasji, de jongerenbeweging van het Kremlin. Een organisatie die vaker critici van de regering dwarszit. Het meisje, Joelija Dichtjar, dat zich voordeed als journaliste, is lid van Nasji, ontdekken bloggers. De beweging wijst op haar site alle betrokkenheid van de hand en noemt de bloggers ,,provocateurs".
Critici als Navalny kunnen terecht op internet, nagenoeg het laatste vrije medium in Rusland. De Russische televisie is in overheidshanden. De grote Russische kranten zijn Kremlingezind. De onafhankelijke dagbladen die er zijn, kennen een te kleine lezersgroep om invloed te hebben. Via de sociale netwerksite LiveJournal kunnen Russen als Navalny zich door middel van hun eigen blogs kritisch uitlaten over hun land. Door berichten van andere websites ontdekte de Russische president Dmitri Medvedev in april dat voor zijn komst naar het stadje Lytkarino, dertig kilometer buiten Moskou, alle hekken een laag verf hadden gekregen. Hij hekelde de plaatselijke autoriteiten voor het opknappen van steden voorafgaand aan een bezoek van een leider.
Maar de vrijheid op internet staat soms onder druk. Niet alleen nu blijkt dat Yandeks bereid is om informatie door te geven aan de geheime dienst. Een maand geleden vond een grote hackersaanval plaats op LiveJournal en de site van de oppositiekrant Novaja Gazeta. Hoofdredacteur Dmitri Moeratov van Novaja Gazeta twijfelt er niet aan dat het een poging was het podium voor andere meningen uit te schakelen. De FSB kwam eind april met het voorstel om sites als Gmail, Hotmail en Skype in de ban te doen. Zij zijn oncontroleerbaar en brengen de nationale veiligheid in gevaar was de redenering. Het Kremlin verwierp het voorstel.
Navalny toont zich niet teleurgesteld in Yandeks. De zoekmachine had gewaarschuwd dat ze gegevens kan doorgeven aan de geheime dienst. Navalny is wel teleurgesteld in Medvedev, die twittert en op LiveJournal een blog heeft. De Russische president heeft de strijd tegen corruptie hoog op zijn agenda staan en pleit voor de vrijheid op internet. ,,De houding ten opzichte van ons project geeft aan dat Medvedev niet vecht tegen corruptie, maar er alleen over praat", zei Navalny deze week tegen de Russische dienst van de BBC. ,,We zien juist een vreemd raakvlak tussen de politieke bewegingen, die het Kremlin heeft opgericht, de geheime dienst en waarschijnlijk de presidentiële administratie. Ik denk niet dat de FSB data stuurt naar een derde partij. Dit is duidelijk een politieke oekaze, die is uitgegeven door mensen uit de leiding van dit land."

Op huizenjacht, let op de huisbaas

2011-04-29T11:03:00.016+04:00

Een woning zoeken, hoe kan dat gaan?
Door heel Moskou hangen op lantaarnpalen, in bushokjes en bij terminals (zie foto, dat zijn de betaalkastjes overal op straat waar je je tegoed van je mobiele telefoon of internetverbinding kunt opwaarderen of verkeersboetes kunt betalen) briefjes met de beschrijving van een woning en daaronder diverse malen het telefoonnummer dat je van het papier kunt afscheuren.

De eerste keer, na een week verblijf in Moskou, het telefoonnummer afgescheurd en gebeld, maar het huis was al weg. De stem aan de andere kant had al wat anders in de aanbieding. Zo viel ik in de handen van de man achter de advertentie: Sergej. Geschatte leeftijd van deze agent: eind twintig. We moesten die middag langskomen op zijn kantoor. Hij zou me oppikken van de laatste halte van een metrolijn. Met gezonde achterdocht nam ik de metro. Maar Sergej hield zijn woord. In zijn grijze Lada Samara, die stonk naar sigarenrook, stond hij me op te wachten en nam me mee naar zijn kantoor. Sergej kwam via de Russische Funda, Tsijan, met een aantal woningen.
Drie huizen uitgekozen. Allemaal een eenkamerappartement. Dan begint meteen het bellen voor een afspraak om te kijken. Sergej belt naar de agent van de verhuurder. Heeft die de sleutel dan kan meteen de woning worden bekeken. Heeft die niet de sleutel dan is die in het bezit van de huisbaas. Het is dan de vraag of er meteen een afspraak kan worden gemaakt. De huisbaas kan immers ook op zijn/haar datsja zitten ergens op het platteland zo'n tweehonderd kilometer buiten Moskou. Dat bleek niet het geval deze dag.
De drie woningen konden meteen worden bezichtigd. Het ene huis bleek verhuurd op het moment dat we ernaar toe reden, het andere huis kende een donkere kast (kleur bruin of zwart) over de hele breedte van de woonkamer. Russen houden van zo'n kast. Alles wordt erin gestopt: boeken, de televisie, servies, fotolijstjes, een strijkbout en ga zo maar door. Zo'n kast neemt wel de halve woonkamer in beslag en maakt de woning alleen maar donkerder. Uiteindelijk een ander onderkomen gevonden. Je kunt direct 'ja' zeggen tegen een flat en dan wordt meteen de overeenkomst getekend. Mijn contract gold voor een halfjaar. De met haar zonnebril getooide huisbazin en bejaarde baboesjka Kladvdija Aleksandrovna, ook aanwezig, trok in bij haar familie op de datsja.
Ongeveer na vijf maanden belde ik haar op en liet ik weten dat ik langer wilde blijven. Het antwoord was ontkennend nog bevestigd. Bij het ophalen van de huur over november kwamen haar broer en kleinzoon langs. Ze meldden dat ik een week de tijd had om de woning te verlaten. Ik pakte het contract en wees hen erop dat er nog een maand over was. Enigszins verbouwereerd liepen ze weg. Niet verwacht dat een buitenlander zijn recht probeerde te halen door te wijzen op een contract. Dat is on-Russisch. Dezelfde dag belde kleinzoon op en zei: ,,Wel of geen overeenkomst, binnen een week moeten je vertrekken. Oma wil terug. Ze is ziek en wij kunnen niet voor haar zorgen." Ik had de strijd, zoals verwacht verloren, maar ach een woning zoeken binnen een week moest lukken.
De volgende dag, zondagavond. Oma belde op. ,,Ik trek morgen mijn appartement in." Ik: ,,Maar ik heb een week gekregen." Geheel overstuur en met overslaande stem reageerde zij: ,,Het is mijn woning. Mijn stad. Ik ben Moskouse. Ik woon hier al tachtig jaar. Anders haal ik de politie erbij." Ze hing op. Direct gebeld met kleinzoon. Hij reageerde met: ,,Als oma dit wil, dan kunnen we daar niks tegen doen." Of hij dan niet met oma toch kon praten. Dat kon hij wel doen. Een kwartier later belde hij terug en kwam met een compromis: dinsdag eruit. Een dag winst. Toch mooi.
Meteen Sergej gebeld en hij stond maandagochtend met zijn Lada Samara klaar op de stoep. Hij had al wat huizen uitgekozen. Natuurlijk duurder dan was afgesproken en met een voor hem gunstige commissie. Voorbeeld: een woning kost 25.000 roebel (617 euro) per maand. Bij het afsluiten van het contract wordt daar commissie over berekend. Die gaat naar de agent. Dat kan honderd, vijftig of dertig procent zijn. De commissie moet Sergej dan wel delen met de verhurende agent. Ander financieel puntje: je moet op hetzelfde moment ook de borg betalen. Die is evenveel als een maand huur. Dus met een beetje pech ben je in een keer 75.000 roebel kwijt. Met de borg kun je de laatste maand huur betalen. De opzegtermijn is een maand. Ben je te laat met opzeggen dan kun je de borg vergeten.
Bij het nieuwe huis gold een belangrijke eis: geen baboesjka als huisbaas.
Het eerste huis bezocht. Net na iemand anders. Zij was vijf minuten eerder en had direct besloten de woning te huren. Het tweede huis leek te kloppen. Volgens de beschrijving lag het tien minuten lopen van het metrostation. Met de kennis van vijf maanden Moskou leek die afstand onjuist. Sergej meende dat de loopafstand wel juist was. Toch samen met hem gewandeld naar het metrostation. In het begin sprak hij honderduit over hoe goed de buurt was en schroefde het tempo omhoog. Naarmate de tien minuten naderde en het metrostation nog niet in zicht was, werd hij stiller. Toen na twintig minuten het metrostation bereikt was, was het duidelijk. Op de terugweg liepen we langzaam en zei Sergej helemaal niets. Restte nog een kvartira, van Katja, eind dertig. Een Chroetsjovflat met een gouden plafond in de woonkamer, een zwarte brede kast, op de vijfde en bovenste verdieping en een balkon dat onder de duivenpoep zat. Met de korte termijn in het achterhoofd werd het contract getekend en dinsdag werd verhuisd.
Bleef nog een punt over: de borg van oma. Met nog ruim een maand te gaan was ik voor de opzegtermijn eruit gegooid. Zelf was het niet gelukt om de borg terug te krijgen. Dan moest Sergej het maar proberen. Hij belde naar Kladvdija Aleksandrovna. Maar die gaf geen krimp. Met verheffende stem sprak Sergej tot haar. Totaal geen succes. Toen belde Sergej haar broer. Daar viel mee te praten. De broer bezorgde me uiteindelijk de borg.
Na anderhalf jaar Moskou toe aan iets nieuws. Dat lag niet aan Katja. Ze was super. Eisen: geen baboesjka en geen Sovjetrotzooi (brede kast, smoezelige badkamer, trappenhuis met etensresten van Kirgiziërs die vis eten en bij de ingang van het gebouw bordjes met kattenvoer). De zoektocht duurde even. Zonder Sergej. De Russische Funda werd afgestruind. Met een paar onoverkoombare hobbels. Bij het horen van een buitenlander werd de prijs soms met 10.000 roebel (247 euro) omhoog geschroefd, of werd er weleens gezegd: ,,Alleen voor Russen." Uiteindelijk het appartement gevonden dat klopte en is geworden: gerenoveerd, twee kamers, geen donkere kast, een schoon trappenhuis en een jonge huisbazin. Al blijft de achterdocht aanwezig sinds Kladvdija Aleksandrovna.

Paasdienst in de buurtkerk

2011-04-24T17:29:00.026+04:00

De meester en Margarita

2011-04-14T22:49:00.019+04:00

Afgelopen week naar de film geweest: De meester en Margarita naar het meesterlijke boek van Michail Boelgakov, die honderdtwintig jaar geleden op 15 mei werd geboren. De film werd gemaakt in 1994, maar draait sinds begin april in de bioscoop nadat geruzie over de rechten is afgelopen.
Eerst even kort de inhoud die drie verhaallijnen kent. De duivel bezoekt het atheïstische Moskou en zet de stad naar zijn hand, de liefde tussen de meester en Margarita en het verhaal over Jezus en de Romeinse heerser Pontius Pilatus.
Alle stoelen in de bioscoop waren bezet. De meester en Margarita is nog altijd populair in Moskou. Omdat de film de mooiste plekken van de stad laat zien: het Kremlin dat haast gedekt gaat onder het groen van de bladeren. En het idyllische Patriarchenvijver. Gefilmd vanuit de lucht.
En het boek is nu populair, omdat het tijdens de Sovjet-Unie een hit was. De lezer van nu wil weten wat de lezer van toen boeit. Het boek verwijst naar de toen verboden Bijbel met het verhaal van Pontius Pilates en Jezus. De meester en Margarita bood de Sovjetburger toch de kans om iets op te pikken van godsdienst. Ook werd het gelezen vanwege de kritiek op de Sovjet-Unie. Zo schrijft Boelgakov over schrijvers en dichters die in de psychiatrische inrichting terechtkomen. Wat ook met tegenstanders van het Sovjetregime gebeurde. Boelgakov geeft ook de literaire Sovjetcritici ervan langs. Zij legden de boeken langs de Sovjetmeetlat.
De film werd gedraaid in de eerste jaren van het nieuwe Rusland van na de val van het communisme. Dat is te zien. Aan blote vrouwen geen gebrek. Toen kon dat opeens na jaren van preutsheid. Lenin en Stalin worden neergezet als de slechteriken en draven op tijdens het bal dat de duivel geeft. De zaal moet hartelijk om de twee lachen.
Boelgakov voltooide het boek in 1940. Maar pas in de jaren zestig kwam een gecensureerde versie uit en het complete boek volgde in 1973.
Voor wie wat van De meester en Margarita in Moskou wil meeproeven, dat kan. Wandel langs de Patriarchenvijver en bezoek het café-restaurant De meester en Margarita. In de buurt ligt het Boelgakovhuis, waar je in een intieme bar koffie en thee kunt drinken. Op een paar minuten lopen ligt het theater dat in het boek voorkomt. Voor wie er nog geen genoeg van kan hebben. Op 140 meter hoogte, in de City Space Bar van het Swissôtel serveren ze de cocktail Meester en Margarita. Bestaande uit twee glazen met wodka, violetsiroop, komkommer en champagne. Goddelijk.

Hier de trailer van De meester en Margarita.

'Je speelt poker met Poetin'

2011-04-13T14:54:00.010+04:00

De rillingen liepen over zijn rug. Vier jaar geleden bij het Filmfestival van Cannes behoorde zijn film Rebellion, the Litvinenko Case tot het hoofdprogramma. In een smoking liep Andrej Nekrasov samen met zijn vrouw Olga Konskaja over de rode loper. De Russische media konden niet om hem heen en hij verscheen voor de camera's. Vervolgens stond in de pro-Kremlinkrant Izvestija een artikel over Nekrasovs film. In het verhaal viel te lezen dat een van de geïnterviewden in de film toenmalig president Vladimir Poetin een moordenaar, een oorlogsmisdadiger noemde. Het verhaal was dusdanig opgeschreven dat het leek alsof het Nekrasovs woorden waren, herinnert de filmregisseur zich. Het artikel verscheen een jaar na de vergiftiging van de Russische oud-KGB'er Alexander Litvinenko en de moord op de Russische journaliste Anna Politkovskaja. Twee uitgesproken tegenstanders van het Poetin-regime. Twee vrienden van Nekrasov.
Met zijn huidige film Russian Lessons doet de 53-jarige Nekrasov opnieuw mee aan buitenlandse filmfestivals: het Movies that Matter Festival en de Berlinale, het internationale filmfestival in Berlijn. Hij is blij dat hij in de schijnwerpers staat. Zijn naamsbekendheid geeft hem bescherming. Dat biedt echter geen garantie in Rusland. ,,Je speelt poker met Poetin. Hij is een beest. Hij reageert niet alleen rationeel, maar ook emotioneel. Met poker kun je tot de 21 gaan, maar als je eroverheen gaat, ben je dood. Litvinenko ging te ver. Hij werd te bekend. Poetin werd boos en raakte gefrustreerd."
Nekrasov denkt dat het zo ver niet bij hem komt. ,,Ik ben niet zo bekend. In Rusland drukken ze op 'delete'. Dat betekent dat ze je vermoorden of een cordon sanitaire om je heen bouwen en je beschouwen als een freak. Ik behoor tot deze laatste groep."
Zijn vriendschap met Litvinenko leverde hem een overhoop gehaald huis op. Met op zijn bed een foto van een zieke Litvinenko. Nekrasov weet dat hij in de gaten wordt gehouden. Zijn filmbanden zijn al een keer uit zijn hotelkamer gestolen. Het is gissen wie erachter zit. ,,Je weet niet waar dit vandaan komt. Niemand maakt zich kenbaar. Je kan bij een bepaalde groep net een stap te ver gaan."

Mars
Het cordon sanitaire betekent dat Russian Lessons niet te zien is in de Russische bioscoop. De film wordt op dvd vertoond in achterafzaaltjes. Inmiddels zo'n tien keer. Het cordon sanitaire betekent ook dat Russische filmbedrijven niet met Nekrasov in zee gaan. Dit interview verloopt via een skypeverbinding vanuit zijn hotelkamer in het Noorse Haugesund, waar hij samenwerkt met een bedrijf aan een documentaire over de val van de Sovjet-Unie twintig jaar geleden. Nekrasov noemt het droevig en tragisch dat hij niet in zijn eigen land kan werken.
Na Haugesund vertrekt Nekrasov naar het eveneens Noorse Stavanger. Hij voelt zich een zigeuner. In januari was hij nauwelijks thuis in zijn Sint-Petersburg. Hij reisde van Minsk naar Sint-Petersburg voor een bijeenkomt met Solidarnost, de Russische oppositiebeweging waar Nekrasov een van de drijvende krachten achter is. Daarna ging hij naar Nederland voor het in ontvangst nemen van de Oxfam Novib/PEN Award en vervolgens vertrok hij naar de Baltische landen. Hiervandaan reisde hij naar Noorwegen. Zeker na het overlijden van zijn vrouw, met wie hij samen Russian Lessons maakte, is zijn leven jachtiger geworden. ,,Mijn werk is nu het belangrijkst. Mijn vrouw bracht nog enige structuur."
Het buitenland heeft hem altijd aangetrokken. Hij groeide ermee op, ondanks het feit dat hij in de gesloten Sovjet-Unie woonde. ,,Onder Sovjetleider Leonid Breznjev was er sprake van een détente. Ik kreeg les op een speciale school en had een Amerikaanse lerares. Op school zaten Fransen, Engelsen en Amerikanen. Ik zag buitenlanders. Echte buitenlanders. Niet die uit het Oostblok. Ze waren exotisch. Alsof ze van Mars kwamen. Ik wilde zijn zoals zij. Zij lachten. Niemand in de Sovjet-Unie lachte. Ze waren vrij. Droegen andere kleren. Dat wilde ik ook. Ik wilde de wereld ontdekken. Ik ging luisteren naar de Voice of America, de BBC, Radio Liberty. Ik leerde mezelf Engels."

Waarheid
Hij houdt van het buitenland. De geschiedenis, de filosofie. Ze hebben invloed op Rusland. Dat zie je, dat proef je, vindt Nekrasov. Datzelfde buitenland stelt hem teleur. Hij noemt hierbij het optreden van het door hem bewonderde Duitsland tijdens de oorlog tussen Rusland en Georgië in 2008. Een strijd waarin Rusland volgens Nekrasov ver buiten zijn boekje gaat met leugens en etnische zuivering. In Russian Lessons is te zien hoe hij bondskanselier Angela Merkel hierover aanspreekt. ,,Het buitenland is te beleefd. Het wil de Russische leiders behagen. Handel staat voorop bij Duitsland. Berlijn heeft Rusland nergens op aangesproken. Ik snap ook wel dat je Moskou niet kunt bombarderen. Dat landen geen straffen kunnen uitdelen. Maar je kunt in ieder geval de waarheid noemen."
Die waarheid wilde hij ook niet verdoezelen toen hij opgroeide in de Sovjet-Unie. Dat beseft hij des te meer tijdens het werken aan zijn nieuwe documentaire. Zijn eigen herinneringen uit die tijd komen naar boven. ,,Je moest doen alsof deze wereld normaal was. Maar we leefden in de buik van een monster. Je moraal werd op de proef gesteld. Je had in die tijd drie opties: alcohol drinken, emigreren of collaboreren. Dat laatste betekende werken voor de geheime dienst, de KGB. Hiervoor koos ik niet. Dan moest je liegen over een klasseloze maatschappij, over het communistisch paradijs. Ik besloot om te drinken, maar kwam erachter dat dat niet de juiste weg was. Mijn opleiding tot filmregisseur bood uitkomst. Je kon je op het filminstituut onttrekken aan de maatschappij." Daarna vertrok Nekrasov alsnog om te studeren in Parijs.
In het buitenland -Nekrasov studeerde ook in het Engelse Bristol- kon hij zich verder ontworstelen aan de Sovjet-Unie. Hij leerde anders naar de wereld te kijken. Dat heeft zijn films beïnvloed. ,,Ik heb in het buitenland geleerd onderwerpen van een andere kant te bekijken. Ik merkte dat rijke, vrije landen kritisch zijn op zichzelf. Dat zie je niet terug in Rusland."
Want de propaganda van het Kremlin doet haar werk. Met films als Russian Lessons wil Nekrasov aan zijn landgenoten laten zien dat de wereld, die hij zo goed kent, niet tegen Rusland is. ,,Andere landen worden neergezet als gevaarlijk. Een miljoen Esten vormen een gevaar. Maar zelfs Georgiërs houden van Russen. Iedereen is je beste vriend. Dat begrijpen de Russen niet."
Zijn liefde voor het buitenland mag dan groot zijn, Nekrasov noemt zich een patriot. ,,Ik ben een van die mensen die niet kan leven zonder Rusland."

Dit artikel verscheen in een boek tijdens het Movies that Matter Festival.

Een bijzondere wijk in Kiev

2011-03-27T15:54:00.008+04:00

Hij weet precies wat er met zijn oud-collega's is gebeurd. De 57-jarige Pjotr Mogiltsjoek wijst naar een kolossale, vervallen flat in een wijk van de Oekraïense hoofdstad Kiev. 'In dat gebouw woonde een voormalige collega die niet meer leeft. In mijn flat is onlangs een oude bekende van mijn werk overleden.'
Hij loopt naar het nog te onthullen herdenkingsmonument voor de slachtoffers van de kernramp van Tsjernobyl, op 26 april 25 jaar geleden. Mogiltsjoek, gepensioneerd, werkte als elektromonteur bij kernreactor nummer 1 van de centrale Tsjernobyl. Nummer 4 ontplofte. De overleden mannen zijn van zijn leeftijd. Oorzaak van hun dood: de radioactieve straling die vrijkwam na de explosie, zegt hij vastbesloten. 'Artsen hebben dat bevestigd.'
Waar de geëvacueerde bewoners van de in problemen verkerende Japanse centrale Fukushima hopen op een terugkeer, vormen Mogiltsjoek en de andere getroffenen van de Tsjernobylramp de eerste kernenergievluchtelingen. Zij woonden en werkten bij de kerncentrale. Ze zijn 25 jaar geleden na de kernramp weggestopt in flats in een wijk van Kiev. Mogiltsjoek schat het aantal Tsjernobyloverlevenden dat om hem heen woont op duizenden. In de wijk staan grijze flats achter elkaar opgesteld. Met de grauwe lucht op de achtergrond maken ze een nog somberder indruk. De Tsjernobylbewoners kennen elkaar, bieden elkaar troost en ontmoeten elkaar elk jaar op het tijdstip dat de explosie plaatsvond. 'We komen elkaar vaak tegen. Meestal tijdens begrafenissen', zegt Mogiltsjoek in zijn woning aan de keukentafel. Soms roept hij de hulp in van zijn vrouw Marina (56). 'Als het emotioneel wordt, kan ik me niet alles goed herinneren.'
Hij was er bij toen de grootste kernramp ooit zich ontwikkelde. Op zijn fiets kwam Mogiltsjoek die ochtend van 26 april aan bij de centrale. Wat hij zag, kon hij nauwelijks geloven. De nacht ervoor had reactor 4 een test ondergaan, waarbij de veiligheidssystemen werden uitgeschakeld. Het experiment ging faliekant mis en de reactor explodeerde. Radioactieve straling kwam direct vrij in de lucht. 'Zo verlaat je een dag eerder je werk en is er niets aan hand. Dan kom je de volgende dag terug en lijkt het alsof de centrale is gebombardeerd. Reactor nummer 4 was veranderd in een grote zwarte krater. Ik zag meteen dat dit niet goed ging.'
Op enkele geruchten na wisten de bewoners van Pripjat, een stad met 50.000 inwoners en twee kilometer gelegen van de centrale, niets van het ongeluk. De autoriteiten van de gesloten Sovjet-Unie hielden zich stil. De bewoners genoten op 26 april van een prachtige lentedag. Ze wandelden buiten. De stad kende die dag twee bruiloften. Kinderen gingen die zaterdagochtend naar school, een gewoonte tijdens de Sovjet-Unie.
Mogiltsjoek herinnert zich hoe hij in Pripjat op de weg terug van zijn werk een vrouw met een kinderwagen tegenkwam. 'Ik zei tegen haar dat ze naar huis moest gaan. Alle deuren en ramen moest sluiten. Ze keek links van mij, rechts van mij. Overal zag ze mensen rustig wandelen en toen keek ze mij aan met een blik van die is niet normaal. Ik kon haar geen ongelijk geven. Ik zag er na wat die dag was gebeurd, gesloopt uit.'
Thuis sloot Mogiltsjoek, vader van twee dochters, het huis af. Vertrekken was geen optie. 'Je laat je collega's niet in de steek. Daarbij was er niks georganiseerd om weg te gaan.' Pas zondagmiddag, anderhalve dag na de explosie, verschenen bussen in de stad om alle bewoners te evacueren.
Hoe anders gaat dat nu met de centrale van Fukushima, concludeert Mogiltsjoek verbitterd. 'In Japan verloopt de informatievoorziening beter. De overheid heeft verboden zones ingesteld en waarschuwingen afgegeven. De bewoners rond de kerncentrale zijn direct geëvacueerd. De autoriteiten vertellen wat er gebeurt. Dat de Sovjet-Unie 25 jaar geleden zweeg, is de grootste fout die de communisten toen hebben gemaakt. Er was geen plan voor als het mis zou gaan.'
De evacuatie was tijdelijk, beloofde de overheid. Voor drie dagen. 'Na wat ik had gezien wist ik dat het langer zou gaan duren.' Mogiltsjoek en de andere inwoners van Pripjat keerden nooit meer terug.
Mogiltsjoek somber aan zijn keukentafel. Zijn aankomst 25 jaar geleden met zijn vrouw en twee dochters in de Oekraïense hoofdstad was kil. 'Je bent je huis kwijt. Je spullen. Je toekomst. De Sovjet-Unie had geen geld. We moesten alles zelf opnieuw kopen. We gebruikten de keukendeur als tafelblad.'
Na de ramp werkte Mogiltsjoek nog drie jaar op de tot 2000 werkende centrale. Vijftien dagen in het besmette gebied en de andere vijftien erbuiten om ergere besmetting te voorkomen. Hij kreeg sinds het ongeluk drie keer een hartaanval. Geen toeval, zegt hij. Doelend op de radioactieve straling.
Buiten bij het nog te onthullen gedenkteken voor de Tsjernobylslachtoffers verplaatst Mogiltsjoek zich in het lot van de Japanners. 'Ik weet wat ze doormaken. Het gevoel dat je moet zien te overleven. Maar ik weet zeker dat Japan deze mensen zal behandelen als helden. Ons lieten ze in de steek.'

Tsjernobyl, de verboden zone

2011-03-22T20:24:00.028+03:00

De verboden zone. Een gebied met een straal van dertig kilometer rond de kerncentrale Tsjernobyl, waarvan kernreactor nummer 4 in de nacht van 25 op 26 april 1986 ontplofte. Hierbij kwamen radioactieve deeltjes de lucht in. Het is de grootste kernramp ooit. Niemand komt zonder toestemming de verboden zone in. Politieposten en slagbomen staan bij de toegangswegen. Prikkeldraad en waarschuwingsborden omringen het gebied.

Kernreactor 4, na de explosie. Het personeel van kernreactor voerde in de nachtelijke uren van 26 april een experiment uit. Hierbij werden de veiligheidssystemen uitgeschakeld. Blok 4 ontplofte en direct kwamen radioactieve straling vrij. Alle mensen die op dat moment in de reactor werkten, overleden. Direct of later in het ziekenhuis.

Kernreactor 4, 25 jaar later, omhuld door een sarcofaag. De pijp is door de mist en sneeuw nauwelijks te zien. De kerncentrale sloot in 2000.
Op de bodem van de reactor ligt 185 ton aan radioactief puin en lava-achtige nucleaire brandstoffen. Tot dusverre te gevaarlijk om weg te halen. Toeristen mogen niet verder komen dan driehonderd meter van reactor nummer 4. De geigertellers, die de hoeveelheid straling meten, piepen in hoog tempo door. Om de reactor staat de in 1986 in zes maanden gebouwde sarcofaag. De houdbaarheidsdatum hiervan is verstreken. Er zaten scheuren in, waardoor straling vrijkwam. De sarcofaag is opgelapt. Gids Joeri Tamartsjoek ontkent dat de reactor nu nog lekt. ,,De oude is gestabiliseerd", zegt hij kort. Desondanks dringen de fijne radioactieve deeltjes nog altijd door de constructie naar buiten. ,,Maar dat is niet schadelijk en lang niet zo erg als in 1986."
Een nieuw omhulsel blijft noodzakelijk. Een Frans consortium gaat over de oude sarcofaag een nieuwe bouwen. De komst van een nieuwe beschermlaag laat op zich wachten. Teleurgesteld stelt Tamartsjoek vast: ,,Waar de bureaucratische Sovjet-Unie zes maanden overdeed om een sarcofaag te bouwen, overlegt de democratie nu 13 jaar over hoe de nieuwe gefinancierd moet worden."

25 jaar na de kernramp wordt nog elke dag gevochten tegen de radioactieve straling. Drieduizend werknemers van de niet meer actieve kerncentrale nemen als forensen de trein vanaf het speciaal hiervoor gebouwde Slavoetitsj, een stad die op 50 kilometer van de reactor ligt. Tweehonderd arbeiders wonen in het gebied, in de stad Tsjernobyl op achttien kilometer van de reactor. Het werk richt zich op het controleren en indammen van de straling. De tweehonderd van Tsjernobyl ondergaan jaarlijkse een medische keuring en wonen en werken vijftien dagen in de verboden zone en verblijven vijftien dagen buiten het gebied om ergere besmetting te voorkomen.

Bij de kantine, waar de werknemers eten, wijst de geigerteller een waarde aan die 36 keer zoveel is als het normale niveau.

Het Sovjetmodelstadje Pripjat, op twee kilometer afstand van de centrale, sliep in nacht van de explosie rustig door. De volgende dag genoot Pripjat, waar het leven in het teken stond van de centrale, van een zonnige zaterdag. Bewoners wandelden door de stad. Huwelijken werden voltrokken. Door de stad gingen geruchten over een explosie bij reactor 4, want iedereen kende wel iemand die bij de kerncentrale werkte. Maar niemand wist precies wat er was gebeurd. De Sovjet-Unie zweeg over de ramp. ,,Mensen hadden vertrouwen in de overheid. Dit was geen tijd om kritisch te zijn", verklaart Tamartsjoek het gezagsgetrouwe gedrag van de bevolking. Pas zondagmiddag reden bussen de stad in en werden de 50.000 bewoners in allerijl geëvacueerd. Daarna volgde de inwoners van de stad Tsjernobyl. De bevolking kreeg te horen dat ze na drie dagen kon terugkeren. Dat gebeurde nooit.

Nu 25 jaar later is Pripjat een spookstad. Een stille herinnering aan de Sovjet-Unie. Gebouwen staan op instorten. In een pretpark roesten het reuzenrad, de zweefmolen en de botsauto's weg. De verf in de huizen bladert af. Aan het plafond onder de verdieping van het zwembad hangen ijspegels. Elders lekt het continu. In een voormalige school zijn de ramen kapot. Stoelen en boeken liggen verspreid over de grond. Plunderaars hebben huisgehouden, zegt Tamartsjoek. Een een tekening van Lenin ligt duidelijk zichtbaar op de grond.

Bij het verlaten van de verboden zone worden bussen gecontroleerd op straling. Toeristen staan in een detectieapparaat voor een keuring. 'Schoon' geeft de machine bij iedereen aan. De slagbomen gaan open en de busjes met toeristen verlaten het gebied. De volgende dag gaan de soldaten van Tsjernobyl opnieuw aan het werk in de verboden zone.
Gids Tamartsjoek verwacht dat het gebied rond de centrale, de tien kilometerzone, voor duizend jaar onbewoonbaar blijft. Maar gepensioneerden trekken zich niks aan van de straling en keren terug naar hun buiten Pripjat gelegen huizen die ze ooit hebben moeten verlaten. De Oekraïense regering staat het toe. ,,Ze kennen het hier. Dit is hun land", legt Tamartsjoek uit.

De uitstekende documentaire The battle of Chernobyl vertelt alles over de ramp.

Het begon met Gorbatsjov

2011-03-07T14:12:00.013+03:00

Het is de tweede helft van de jaren tachtig. Ik ben ongeveer 10 jaar en vraag aan mijn ouders hoe ik toenmalig Sovjetleider Michail Gorbatsjov een brief kan schrijven om mijn bewondering voor hem uit te drukken.
Gorbatsjov, vorige week 2 maart 80 jaar geworden en daarom is er een fototentoonstelling over hem naast het Kremlin, was in die tijd niet van de kranten en journaals weg te slaan. Waarom begreep ik niet precies, maar wel dat hij met iets bijzonders en positiefs, in mijn kinderogen, bezig was.
Het is Gorbatsjov geweest, die mijn interesse in Rusland, toen de Sovjet-Unie, aanwakkerde. En misschien ook wel voor het avontuurlijke boek Michael Strogoff, koerier van de tsaar, door Jules Verne. Wat gebeurde daar in dat enorme land en wat deed Gorbatsjov precies? Wat was dat voor een volk, vroeg ik me toen af. Afgelopen zaterdag naar de tentoonstelling geweest. Die tot morgen duurt. Foto's van Gorbatsjov met Obama, Merkel en met zijn Amerikaanse tegenspeler uit die tijd president Ronald Reagan. Natuurlijk ook foto's van zijn vrouw Raisa. En foto's van de Sovjet-Unie in die tijd.
Het was rustig tijdens de tentoonstelling. Hooguit zes mensen. Al zei de man achter de kassa dat de tentoonstelling druk werd bezocht.
Gorbatsjov kan niet rekenen op veel populariteit onder de Russen. Hier zien ze hem als de man die de Sovjet-Unie verkwanselde en zorgde voor lange rijen voor lege winkels. In het Westen stromen de zalen nog altijd vol als de laatste Sovjetleider op bezoek komt. Daar zien ze hem als een icoon dat het communisme begroef en het IJzeren Gordijn neerhaalde.
Gorbatsjov is nog altijd politiek actief. Hij is mede-eigenaar van Novaja Gazeta, Ruslands meest kritische krant en heeft zijn eigen stichting. Rond zijn verjaardag haalde Gorbatsjov uit naar de politieke elite. Hij noemt premier Vladimir Poetin verwaand, vindt Rusland geen democratie, omdat de leiders onderling bepalen wie de volgende president wordt en waarschuwt voor een volksopstand, zoals in de Arabische Wereld. Desondanks feliciteerde Poetin Gorbatsjov met zijn verjaardag en president Dmitri Medvedev kende hem de hoogste Russische onderscheiding toe.
Gorbatsjovs tijdperk, dat begon in 1985, kwam ten einde in 1991 bij de val van de Sovjet-Unie. Zijn functie hield op te bestaan en op dat moment was Boris Jeltsin, die de augustuscoup had neergeslagen, de grote man. Op Jeltsin, in 2005 overleden en dit jaar ook 80 was geworden en voor hem is er ook een fototentoonstelling, had ik het niet zo. Hij vernederde de door mij bewonderde Gorbatsjov in het openbaar door hem te dwingen een document voor te lezen, waarin stond dat Gorbatsjovs collega's achter de staatsgreep stonden. En zoals ik het begreep was Jeltsin de man van de rigoureuze stappen en Gorbatsjov van de geleidelijke weg. Dat laatste leek mij als tienjarig ventje het meest verstandig.
En die brief? Die is nooit verstuurd. Het antwoord van mijn ouders ontnam mij de hoop dat Gorbatsjov mijn brief ooit zou ontvangen.

Zjanno's stolovaja vecht tegen fastfood

2011-03-03T14:56:00.008+03:00

Zjanno maakt het een gast van haar Moskouse stolovaja, de benaming van de Sovjeteetkantine, nog even goed duidelijk. ,,McDonald's verkoopt chemisch eten en wat mij maken is zelfgemaakt. Net als thuis", zegt ze luid als ze een bord met vlees en aardappelpuree uitserveert. Zjanno - wit schort en een groen haarnetje - weet dat de beroemde Amerikaanse fastfoodketen, die tweehonderd meter verderop een vestiging heeft, haar grote concurrent is.
Rond lunchtijd is het niet druk in Zjanno's knusse, houten stolovaja in een wijk buiten het centrum van de Russische hoofdstad. De 55-jarige Armeense bedient in haar eentje de gasten. Haar dochter zit achter de kassa. Van de dertig stoelen zijn er vrijwel steeds zes bezet. Steeds als iemand vertrekt, komt een nieuwe gast binnen. Die loopt met zijn dienblad langs de vitrine met frisdrank, kool- en bietensalades, koteletten, kip, aardappelpuree, brood en gebakken aardappelen. Terwijl de gast wacht, warmt Zjanno het bestelde eten op in een magnetron. Als het gerecht ertoe dient, strooit ze er nog een handje peterselie overheen. Een lunch (compote en twee gerechten) kost bij Zjanno 150 roebel (3,80 euro).
Haar stolovaja, open van 09.00 uur tot 20.00 uur, moet opboksen tegen de oprukkende fastfoodcultuur in Moskou. Sinds de val van de Sovjet-Unie twintig jaar geleden en het communisme werd begraven, is er geen houden meer aan. Fastfood is overal verkrijgbaar. Van kebabtenten op de hoek van de straat tot McDonald's bij vrijwel elk metrostation. In winkelcentra zitten de aanbieders van tortilla's, sushi en pizza's.
Tijdens het communisme konden de Russen kiezen uit twee opties om te gaan uit eten: een restaurant of een stolovaja. De eerste was er nauwelijks. In de ogen van de communistische leiders was een restaurant te decadent en te westers. Ze bepaalden dat de bevolking kon eten in een stolovaja. Een eetgelegenheid zonder opsmuk. Het draaide om goedkoop en eenvoudig Russisch voedsel aan tafels met een kleedje onder felle verlichting. Ze bestaan nog altijd, met name buiten de hoofdstad, zoals aan de Zwarte Zee in badplaatsen als Sotsji en Adler. Hier is de stolovaja een geliefde plek. Maar in het dynamische Moskou worden ze overvleugeld.
De gepensioneerde Irina Levina (70) eet elke dag bij Zjanno. Voorovergebogen prikt ze in haar bieten- en koolsalade. Ze kan zich de prominente plek van de stolovaja tijdens de Sovjet-Unie goed herinneren. ,,Overal zat er eentje. Nu moet je weten waar een stolovaja ligt."
Zjanno komt erbij zitten. Samen met Levina zoekt ze naar een verklaring waarom de stolovaja een kwijnend bestaan leidt in Moskou. Ze komen tot een gezamenlijke conclusie. De stolovaja kampt met een negatief imago, verklaart Zjanno. ,,Het is minder prestigieus om bij een stolovaja te eten. Dat is iets uit de Sovjettijd. Niet modern." Maar ze blijft hoopvol. ,,Er stappen mensen uit bij het metrostation waar McDonald's ligt en toch komen ze naar mij."
Tweehonderd meter verderop is elke stoel bij McDonald's bezet. Vooral jongeren weten de Amerikaanse hamburgers te vinden. Aleksej Zelenin (27), werkzaam bij de overheid, benadrukt het grote voordeel: ,,Hier word je sneller geholpen dan bij een stolovaja." Maar dat is niet het grootste probleem voor de stolovaja, meent hij. ,,De stolovaja is geen alleenheerser meer. Er is meer concurrentie dan vroeger. In Moskou zit tegenwoordig van alles tussen een stolovaja en een restaurant in."
Maar de stolovaja hoeft zich niet neer te leggen bij de huidige situatie, meent Zelenin. Hij ziet kansen in een moderne variant. ,,Er zijn al eetkantines met beter personeel, goed eten en een leukere inrichting."

'Kadyrov is een historisch figuur'

2011-02-28T16:50:00.020+03:00

'Voor jongeren is het erg zwaar in Tsjetsjenië. Je leert en leert, je haalt je diploma, maar je kan geen werk vinden. Veel jongeren hangen daarom rond op de bazaar. Ik heb gestudeerd voor tandarts, maar werk nu als fotograaf bij de ijsbaan. Ik heb zelf een fototoestel gekocht. Niet iedereen kan zich dat veroorloven.
Alleen met de juiste connecties krijg je een baan. Of je betaalt ervoor. Als een directeur jou een baan wil geven dan moet je hem betalen. Iemand die meer geld neerlegt, krijgt de functie. Ik heb een keer gesolliciteerd. 'Hoeveel geld heb je?', vroeg de directeur. 'Dat heb ik niet', antwoordde ik. 'Ik ben slim. Je hebt verstand nodig', zei ik tegen hem. Het heeft niet geholpen. Ach, zo gaat het op de hele Noord-Kaukasus.
Wij werken met zijn vijf-en hier. Met zijn allen huren we deze ruimte, waar we onze foto's kunnen afdrukken. De huur ligt op 20.000 roebel per maand. Ik verdien 12.000 roebel per maand. Ik heb een vrouw en drie kinderen. Dankzij mij werkt hier ook een vriend van mij. Hij is getrouwd en heeft twee kinderen.
Tijdens de oorlog ben ik gevlucht naar een dorpje buiten Grozny. Toen ik terugkeerde, zag ik dode lichamen, modder, afval. Kadyrov doet het goed. Hij is een held voor allen. Dankzij hem is er nieuw leven in Grozny. Hij heeft in korte tijd een stad opgebouwd. Wat hij zegt, gebeurt.Het is stabiel in Tsjetsjenië. Vroeger liep iedereen met wapens rond. Nu kun je rustig naar de bioscoop.
Drie aanslagen deze week? In één nacht. Daar weet ik niks van. Ik kijk ook geen televisie. Dan zie je alleen Kadyrov.
Kadyrov kan niet iedereen helpen, werk geven en geld geven. Hij heeft ook maar twee handen en een paar ogen. Ik weet ook niet of hij de problemen van jongeren kent. De omgeving om hem heen is slecht. Hij heeft om zich heen mensen die aan zichzelf denken. Ze schermen Kadyrov af en verrijken zich. Hun kinderen lopen met wapens rond en voelen zich een koning.'

Arbi (30), fotograaf.

'Op 9 januari 1995 werd mijn broer Magomadov Sjamsa gearresteerd. De oorlog in Tsjetsjenië was toen ruim een jaar aan de gang. Hij had afgesproken met een vriendin in Grozny. Toen hij van haar huis vertrok, werd hij zeshonderd meter verderop opgepakt door Russische soldaten. Hij werd op twee plaatsen in zijn voet geschoten. Hij zou naar zijn ouders, waar ik ook was, gaan. We hebben de hele dag op hem gewacht. Later heb ik gesproken met getuigen die hebben gezien dat hij werd gearresteerd. Hij ging van gevangenis naar gevangenis. Ik heb geprobeerd hem op te zoeken, maar ik heb hem niet meer gezien. Tot op de dag van vandaag is zijn lot onbekend.
Het is moeilijk om te achterhalen waar hij zich bevindt. Vroeger dacht ik dat gaat makkelijk. Maar zo eenvoudig is het blijkbaar niet. Na al die jaren ben ik niks opgeschoten. Ik heb aan alle leiders van dit land brieven geschreven, maar niets heeft geholpen. Misschien dat Ramzan Kadyrov ons wil helpen. Per slot van rekening is hij een Tsjetsjeen. De leider van deze deelrepubliek. Maar hij kan deze beslissing niet nemen. Er is nog een macht boven hem. Het Kremlin laat dat niet toe. Die wil het niet. De Russische leiders willen niet graven in zaken die voor hen confronterend zijn. Maar ze moeten erkennen wat er gebeurd is in die jaren. Er zijn meerdere mannen verdwenen. Het beste zou zijn als er een waarheidscommisie komt, die alles boven tafel haalt.
Ik houd me niet bezig met politiek. Ik denk aan de vrouwen van wie de mannen of zonen zijn verdwenen. Ik wil deze vrouwen een rustig leven bezorgen. Misschien dat Ruud Gullit eens langs kan komen bij ons. Misschien kan hij ons helpen.
Ons kantoor zit aan de Poetinboulevard. Voor ons is het een gewone straat. De wederopbouw is prima. Mensen moeten normaal kunnen leven en wonen. Je moet verder. Wij ook. Maar de wond blijft.'

Madina Magomadova (56), voorzitter 'Moeders van Tsjetsjenië voor vrede'.

'Tsjetsjenen willen de eerste zijn. We kunnen niet achterover zitten. We concurreren met elkaar. Niet om wie het meeste geld heeft, maar om wie wegen kan bouwen.We moeten bouwen en het hoogste gebouw neerzetten. Zo denken we ook als we in het leger zitten. Wij moeten de meeste doden maken. Ken je Noeradilov Chanpasja? Hij was een Tsjetsjeen. Tijdens de Slag om Stalingrad doodde hij 920 Duitsers.
Tsjetsjenen zijn gelijk. We kennen geen feodaal stelsel, zoals in de andere deelrepublieken. Daar heb je clans. Dat maakt het moeilijk om met elkaar te praten. Wij zijn één volk.
Tsjetsjenië hoort niet onafhankelijk te zijn. Wat we deden in de jaren negentig was een provocatie. Moskou raakte geïrriteerd, omdat de leiders van Tsjetsjenie zich wilde afscheiden. Ik voel me Russisch. Tsjetsjenië is te klein om zelfstandig te zijn. Wij hebben te weinig eigen middelen.
Kadyrov is nu al een historisch figuur in de Tsjetsjeense geschiedenis. Hij heeft een doel en gaat er recht op af. Hij bouwt huizen, zorgt voor gas en licht en helpt de armen. Hij heeft voor vijf blinden vijf speciale huizen laten bouwen. Hij heeft de moskee gebouwd, het 'hart van Tsjetsjenie'. Het is nu rustig in Tsjetsenië. Elk jaar gaat het beter.
Tijdens de twee oorlogen met de Russen in de afgelopen twintig jaar heeft Kadyrov ook familieleden verloren. Hij wil niet dat er weer oorlog komt. Diplomatie is beter dan oorlog. Praten is beter dan vechten.
Tsjetsjenië krijgt niet alleen geld vanuit de Russische regering. Kadyrov heeft een stichting opgericht. Vernoemd naar zijn vermoorde vader Achmat. Dat geld is bestemd voor de wederopbouw. Dat geld komt van Tsjetsjeensen zakenmensen in Moskou. Ze werken in de olie- en financiële sector. Ze willen hun vaderland helpen.
Natuurlijk zijn er vijanden, de wahabieten. Dat zijn geen moslims. Het enige wat ze willen creëeren is chaos. Ze zijn uit op geld en macht.'

Moesa Achmadov (55), schrijver.

'We leven net als in het Sovjet-systeem, maar dan met een andere saus eroverheen. Kijk naar die portretten van Kadyrov en Poetin op straat. Dat is toch absurd. Op de radio en televsie hoor je alleen maar dat alles goed gaat. Het is een mythe. Waarom is de belangrijkste straat vernoemd naar Poetin? Die moet vernoemd zijn naar een van onze eigen helden.
Religie is onze traditie. Die hoort bij Tsjetsjenië. Maar Kadyrov weet helemaal niets van onze geschiedenis en cultuur. Hij gebruikt de islam om het volk te onderdrukken. Om de massa te controleren. Er is geen scheiding van staat en kerk. Kadyrov kijkt alleen naar de Arabische wereld. Maar we hebben Europa nodig en landen als Japan.
Geld van het Kadyrov-fonds gaat alleen naar de moskee, Kadyrovs paleis of naar het salaris van Ruud Gullit. Een agent verdient 30.000 roebel per maand. Daarvan houdt Kadyrov 10.000 tot 15.000 roebel in voor het fonds. Dat is geld afkomstig uit het federale budget. Veel huizen zijn leeg. Kijk die huizen daar. Die kun je alleen kopen. De kosten liggen op 6.000 dollar per vierkante meter. Maar geen Tsjetsjeen heeft daar geld voor. Alleen directeuren, zakenmensen en bankiers.
Moskou heeft het hier voor het zeggen en geeft Kadyrov de vrije hand. In 2004 kwam bij een aanslag Achmat Kadyrov om, de vader van Ramzan. Zijn vader wilde de inkomsten van de Tsjetsjeense olie voor de deelrepubliek behouden en koos daarmee voor een eigen koers. Dat was tegen het zere been van Moskou. Achter de dodelijke aanslag op Achmat zit Moskou. Diezelfde dag was Ramzan in Moskou en vroeg Poetin hem bij hem te komen. Kadyrov krijgt carte blanche in Tsjetsjenië, zolang hij de lijn van het Kremlin volgt.'

Moerad Nasjtsjchojev (71), politiek analist.

'Na de eerste Tsjetsjeense oorlog is er niets gebouwd door toenmalig leider Maschadov. En kijk eens nu wat er allemaal staat. Mensen willen in Tsjetsjenië blijven.
Kadyrov zorgt voor stabiliteit, omdat het duidelijk is wie er nu aan de macht zit. Veel leiders vochten om de macht. Tegen elkaar. Hij heeft de bevolking opgedragen de wapens in te leveren. Wie dat niet doet, wordt gezien als een terrorist en belandt in de gevangenis. Degenen die niet wilden luisteren, zijn gevlucht naar de bergen. Kadyrov is een tiran, maar alleen tegenover de vijanden van het Tsjetsjeense volk. De bevolking is tevreden over deze politiek. Zij is moe van oorlog.
Kadyrov heeft belangrijke voorwaarden geschapen om te studeren. De belangrijkste is dat hij rust heeft gebracht, zodat wij kunnen leren. We kunnen naar Europa om te studeren, omdat Kadyrov een speciaal programma heeft opgezet.
Kadyrov heeft ooit gezegd: 'Wij moeten niet naar Europa kijken, maar Europa naar ons.' Voor de ontwikkeling van Tsjetsjenië is hij voortdurend op zoek naar geld. Hij krijgt geld van emirs uit het Midden-Oosten. Zelf is hij ook rijk en stopt eigen geld in het Kadyrovfonds.'

Vachid Dadajev (18), student journalistiek aan de universiteit van Grozny.

'Vier jaar geleden liep Movladi Tepsajev op een veld met twee klasgenoten. Ze pakten een tas, maar dat bleek een mijn uit de oorlog te zijn. Die ontplofte. Zijn vrienden overleden. Movladi is nu blind en heeft geen handen meer. De overheid had de velden niet opgeruimd.
Movladi staat er alleen voor. Samen met zijn vrouw. Hij heeft geen hulp van de overheid en geen protheses. We hebben Kadyrov een brief geschreven, maar daar hebben we geen antwoord op gekregen. Movladi moet het nu doen met 8.000 roebel per maand. Een keer heeft de burgemeester 5.000 roebel gegeven.
In de stad zie je geen invaliden. Dat klopt. Terwijl er wel twee oorlogen zijn geweest. Maar de stad is niet gemaakt voor invaliden. Bussen zijn niet aangepast. Invaliden zitten thuis. Movladi fitnesst thuis en luistert muziek. Dat is wat hij de hele dag doet. Het liefst stuur ik hem naar het buitenland, zodat hij daar geholpen kan worden. Maar het geld hebben we niet.
Een keer kwam er een commissie langs om te oordelen of Movladi recht heeft op hulp. De commissie oordeelde van niet. Ze vinden hem geen oorlogsslachtoffer. Als dit twee jaar eerder was gebeurd, tijdens de oorlog, had hij wel recht op steun. Maar Movladi is wel een slachtoffer!
Van het geld uit het Kadyrovfonds zien we niets. Kadyrov had eerst zijn volk moeten helpen in plaats van alleen bouwen.'

Raisa Oetsmijeva (71), tante van Movladi Tepsajev (20).

De Poetinboulevard

2011-02-16T11:41:00.018+03:00

Hij heeft zijn eigen straat. Uitgerekend in de Tsjetsjeense hoofdstad Grozny loopt de Poetinboulevard. En hij ligt er prachtig bij. Nergens valt een papiertje te ontdekken, oude vrouwtjes vegen de straat en hekjes en de huizen zijn keurig geschilderd en hebben witte balkons.
Na twee oorlogen was helemaal niets over van Grozny. Het centrum was een zwart geblakerde ruïne, die de vergelijking met beruchte oorlogssteden als Stalingrad en Dresden makkelijk kon doorstaan. Twee oorlogen tussen de Tsjetsjenen en het Russische leger in de afgelopen twintig jaar hadden de hoofdstad van de Russische deelrepubliek Tsjetsjenië vernietigd, uitgeput en de inwoners verjaagd. De Russen hadden met genadeloze beschieten en bombardementen de stad plat gelegd.
En nu heeft de man die daar verantwoordelijk voor was zijn eigen straat. Nog voor zijn dood. Dat past in een goede traditie. Immers tijdens de Sovjet-Unie kreeg Stalin ook een stad naar zich vernoemd, terwijl hij nog leefde.
De straat zelf dan. Aan de ene kant een monument voor omgekomen journalisten (de vermoorde Natalja Estemirova en Anna Politkovskaja schreven veelvuldig over de moorden, verdwijningen en martelingen onder de Tsjetsjeense president Ramzan Kadyrov) en aan de andere kant de prachtige moskee, het 'hart van Tsjetsjenië'. Portetten van Poetin met Kadyrov hangen langs de boulevard. Grotere van vader Achmat Kadyrov, omgekomen bij een aanslag in 2004 (het werk van rebellen of wilde Moskou van hem af?). Ook president Dmitri Medvedev wordt niet vergeten. Mannen met machinegeweren staan op kruispunten. Er zitten onder andere vier apotheken naast elkaar, de bibliotheek (die tijdens de oorlog het grootste deel van de boeken wist te bewaren) en een Tsoem, de eenvoudige variant van het luxe warenhuis in Moskou.
De Poetinboulevard is het symbool van het opgekrabbelde Grozny. De stad is volledig opgebouwd en geen spoor herinnert aan de twee oorlogen. Achter de drie jaar oude moskee verrijzen gebouwen voor hotels, kantoren en woningen. In een zijstraat van de Poetinboulevard eten jongeren in een restaurant pasta. Grozny City is de plek waar jongeren terecht kunnen. Hier zijn winkels, bioscopen en cafés. Naast Grozny City staat een ijshal. Met een aparte ijsbaan voor vrouwen en mannen. Tsjetsjenië is immers islamitisch.
Zelf gebruikt Kadyrov de Poetinboulevard als racebaan. Hiervoor wordt twintig minuten de straat afgezet. Veiligheidsmensen met machinegeweren houden het verkeer tegen en bezetten de kruispunten. Dan komen uit de verte 35 geblindeerde auto's, sommige met zwaailichten, aangestoven. Als ze voorbij zijn gereden, laten ze de toeschouwers in stofwolken achter. In een van de auto's zit Kadyrov en hij is op weg naar zijn kantoor.

De trouwfabriek

2011-02-14T13:44:00.020+03:00

Limousines rijden de hele dag door de stad. Bruidsparen houden fotosessies op toeristische plekken als het Rode Plein, de Christus-Verlosserskerk of in een van de talloze parken. En dat op vrijdag of zaterdag, want alleen dan zijn de Russische trouwbureaus open: de plek waar het huwelijk wordt gesloten. Het is een fabriek waar de hele dag af en aan bruidsparen met elkaar trouwen.

Voor de ingang (bovenste vier foto's).

Jassen inleveren bij de garderobe.

Fotosessies in afwachting van de huwelijksvoltrekking

Maar eerst nog afrekenen in een ruimte naast de trouwzaal.

In de trouwzaal (bovenste drie).

De beroemde trapfoto.

Zoete champagne en chocolade na afloop.

Medvedev neemt een kijkje in de metro

2011-01-28T20:08:00.010+03:00

Vanaf zijn Kremlinberg daalde president Dmitri Medvedev gisteren eens naar beneden om zich tussen het gewone volk te begeven. In de metro welteverstaan. Hij kwam eens kijken hoe het met de veiligheid staat in het meest gebruikte transportmiddel van Moskou, zo'n negen miljoen passagiers per dag. Hij had daarvoor het metrostation Ochotni Rjad uitgekozen. Het station meest dichtbij het Kremlin en ook populair vanwege het Rode Plein en een winkelcentrum.
Geschrokken door de aanslag van maandag op vliegveld Domodedovo, 35 doden, vroeg hij zich plotseling af hoe het met de veiligheid staat in de metro. Nog geen jaar nadat daar afgelopen maart twee bommen ontploften: 40 doden.
Na die aanslagen in maart zou Ochotni Rjad een proefstation worden, waar zou worden geëxperimenteerd met nieuwe veiligheidsmaatregelen. De proef hield in dat beeldschermen de reizigers duidelijk moeten maken wat ze moeten doen in geval van aanslagen. Ook kwam er een systeem dat explosieve, vuurwapens, gifgas en radioactiefstoffen kan opsporen. Tevens kwamen er detectiepoortjes. Niet voor iedereen, maar voor verdachten, lees mensen uit de Noord-Kaukasus.
Een dag na de aanslag van maandag ben ik eens gaan kijken bij Ochotni Rjad. De schermen staan er in ieder geval en ze lijken het te doen. Maar van de poortjes geen spoor. De drie mannen van de OMON, de oproerpolitie, in de bekende blauwe camouflagepakken stonden eerder alle vrouwen te bekijken dan dat ze echt opletten.
Medvedev, die na maandag een aantal politiefunctionarissen ontsloeg vanwege hun falen voor het nemen van de juiste veiligheidsmaatregelen, daalde af van de roltrappen en kwam ongetwijfeld terecht in een wereld die hij niet meer kent. Zich echt tussen de menigte begeven deed hij ook weer niet. Op foto's is hij te zien tussen ministers, de nieuwe burgemeester Sergej Sobjanin (vandaag honderd dagen in dienst en de Moskovieten zijn tevreden over hem, volgens onderzoek) en verder allerlei brede veiligheidsagenten.
In de metro kreeg Medvedev een kijkje in het veiligheidssysteem. Hij mocht een keer op een noodknop drukken en kreeg een draagbaar x-ray apparaat te zien, die binnen enkele minuten tassen heeft gecontroleerd. De president beval dat die apparaten zo snel mogelijk moeten komen en dat er meer honden moeten rondlopen. Medvedev had na de aanslagen van maart al een reglement ondertekend dat na er een veiligheidssysteem moet komen. Nu nog de vliegvelden.

Regels in de Russische rij

2011-01-13T09:33:00.018+03:00

Russen en rijen. Het is altijd opletten, het is er altijd een chaos en de rijen kennen hun eigen regels. Of het nou bij de supermarkt is, bij de bank of het treinstation.
Een nummertje trekken, bestaat bijna niet in Rusland. Om te weten achter wie je moet staan, vraag je als je binnenkomt bij de bank. In dit geval de Sberbank waar ik kom om de maandelijkse elektriciteitsrekening te betalen: ,,Kto posledni (wie is de laatste)?" ,,Ja (ik)", krijg je dan te horen en je sluit netjes achter die persoon aan. Vervolgens moet je zelf opletten, want je kunt dezelfde vraag ook verwachten.
Dit is een belangrijke vraag, want de Russen verlaten graag de rij. Sommigen gaan buiten een sigaret roken en anderen gaan op een stoel zitten. Weer anderen gaan kijken of een andere rij korter is, zoals de vrouw voor mij deed, toen ik in de rij stond op het treinstation van Nizjni Novgorod voor een kaartje naar Moskou. Ze vragen dan of jij even op hun plek wilt letten. Om vijftien minuten later terug te komen of helemaal niet, zoals de vrouw in Nizjni Novgorod. Terwijl ik haar plek beschermde tegen indringers.
Die liggen namelijk op de loer. In de rij staat iedereen dicht op elkaar. De Rus zet je meteen klem. Je hoeft je maar even naar achter te bewegen of je botst al tegen iemand aan. Een meter afstand houden is er niet bij. Dat is erg fijn voor bij het pinnen met je creditcard of geld halen bij een automaat. Het is begrijpelijk dat iedereen bovenop elkaars lip staat. Want als je in de rij iets te veel ruimte overlaat tussen jezelf en de persoon voor je dan wordt die plek ingenomen door iemand anders die denkt dat de rij voor jou begint.
De regels in de Russische rij hebben een oorzaak: zeventig jaar communisme, zeggen Andrej (50) en Anna (30). ,,De winkels waren leeg. Voor alles moest je in de rij staan tot er iets was: brood, melk, aardappels", zegt Andrej. Anna herinnert zich hoe ze als klein meisje twee uur in de rij stond voor brood of worst. ,,Als er worst was dan was er alleen genoeg voor de eerste drie mensen. De anderen moesten wachten. Maar ondertussen waren er Russen die probeerden voor te dringen en zodra ze een ruimte zagen binnen de rij daar gingen staan. Vandaar dat iedereen dicht op elkaar staat." Ze praat er met afschuw over en trekt een vies gezicht.
Andrej haalt een anekdote op uit 1984, waar hij lachend aan terugdenkt. ,,Ik stond te wachten op worst. Er was niks. Totdat een aantal worsten op de toonbank werd gelegd. Iedereen sprong er bovenop. Ik kon er nog net eentje bemachtigen. Ik voelde me de gelukkigste persoon op aarde. Het zit nog altijd in de hoofden van de mensen om dicht op elkaar te staan. Net als kijken of een andere rij korter is. Ik ben opgegroeid in het communisme. Anderen deels. Er zullen generaties overheen gaan, voordat Russen leren normaal in de rij te staan."
Tot slot een laatste truc. Te gebruiken in de rij van elke supermarkt. Zoals iedereen ga je in de supermarkt met je karretje vol boodschappen op zoek naar de kortste rij. Je kijkt of de persoon voor je niet al te veel boodschappen in zijn winkelwagentje heeft en is dat het geval dan sluit je aan en denkt blij: dit gaat lekker snel. Misgegokt in Rusland. Het is me al vaker overkomen dat een vrouw voor me met een haast lege kar met slechts vijf producten in de rij staat en haar man/vriend aan komt lopen met zijn armen vol tandpasta, worst, kaas, groente en afwasmiddel en het tot dan toe vrijwel lege wagentje vult. Daar sta je dan, terwijl je dacht soepel door de rij te komen.

Wellicht is dit de mooiste rij. Bij de eerste McDonald's van Rusland, Moskou 1990.